दसैं अनुभव

लक्ष्मी भण्डारी थापा

आश्विन १९, २०७२

विमला मानन्धर, सामाजिक कार्यकर्ता, अफिसर–मदर एण्ड इन्फ्यान्ट रिसर्च एक्टिभिटी

रेडियो, टिभीमा बज्ने मालश्री धुनको संगीतले विमला मानन्धर (५०) लाई दसैं आएको महसुस गराउँछ । त्यसबाहेक परम्परागत पूजाआजा, भोज, चंगा तथा उल्लासमय वातावरणले उनमा पर्वको रौनक थप्छन् । न्योखाटोलको ठूलो परिवारमा जन्मिएकी विमला बाल्यकालको दसैं स्मरण गर्दै भन्छिन्–जब बांगेमुढामा गएर हातभरि रंगीबिरंगी चुरा छनछन बजाउँदै टोलको बाटोमा दौडिइन्थ्यो अनि दसैं आएझैं लाग्थ्यो । असनमा किनिने नयाँ लुगा पनि विशेष हुन्थे । अझ रमाइलो कुरा त कौसीमा गएर ड्रम बजाउँदै चंगा उडाउनु हाम्रो न्योखाटोलको विशेषता नै थियो । 

विमला बाल्यकालमा कलरफुल फ्रक लगाएर नरदेवी, रक्तकाली, शोभाभगवतीमा राजा दर्शन गर्न आउने भीडमा ठेलमठेल गरिरहेकी हुन्थिन् । त्यति मात्र होइन क्षेत्रपाटी हुँदै हनुमानढोकामा फूलपाती भित्र्याएको हेर्न हप्तौं अघिदेखि उत्सुक हुन्थिन् । संयुक्त परिवार भएकाले विजयादशमीको टीका लगाउँदा उनको पालो निक्कै पछाडि आउँथ्यो । ६ दिदीबहिनी भएकाले उनीहरूको चाडबाड निकै हर्षोल्लासयुक्त हुन्थ्यो । विमला भन्छिन्–हाम्रो मानन्धर परिवारमा दक्षिणा दिइँदैनथ्यो । कोजाग्रत पूर्णिमाका दिन टीका लगाउन नहुने उनको परिवारमा अष्टमीदेखि विजयादशमीसम्म भात खाइँदैन । 

संस्कारको धनी नेवारी संस्कृतिले विमलालाई धेरै हदसम्म प्रभावित तुल्याएको छ । नौरथाभरि जमराकोठामा घरमुलीले गर्ने पूजा, बाँदरको आकृति भएको भौख्वामा तेल–बत्ती बालेर पालामा लगाइने कालो टीका परिवारभित्रका सदस्यलाई लगाइदिनुपर्ने परम्परा, अष्टमीको स्याखुट्याकु र कुछिभोय, टीकाको दिनको कोखा नेवार संस्कृतिका महत्वपूर्ण परम्परा हुन् । फूलपाती भित्र्याइसकेपछि परिवारका सम्पूर्ण सदस्य जमराकोठामा बसेर घरमुलीले पूजा गर्ने अन्यले अक्षता छर्ने परम्परा मानन्धर परिवारको दसंैको महत्वपूर्ण पक्ष हो । यस्तो पूजामा तरबार, आफ्नो व्यवसायमा प्रयोग गरिने सामग्री, मानापाथीमा धान–चामल, पित्तल वा माटोका २ वटा प्यालामा रक्सी, घरमा बलि नदिए पनि हरियो पातमा एक टुक्रा मासु राख्नैपर्ने परम्परा छ । यी सम्पूर्ण सामग्रीलाई पूजा समापनपछि सुरक्षितसाथ राखिन्छ र तिहारको लक्ष्मीपूजाका दिन पूजाथालीमा राखेर पूजा गरी प्रसादस्वरूप ग्रहण गरिने संस्कार महत्वपूर्ण भएको विमलाको तर्क छ । नौरथाभरि पूजाघरभित्रको प्रसाद परिवारभित्रकाले मात्र खाने चलन छ । 

अष्टमीका दिन खाइने कुछिभोयमा प्रतिव्यक्ति दुई माना चिउरा र मासुलगायत ८ प्रकारका अन्य खाद्यवस्तुलाई केराको पातमा भाग लगाइन्छ जुन एकैपटकमा खाइसक्नुपर्छ । नवमी भोजभतेरमै बित्छ भने दशमीका दिन सेतो र रातो कपडाको माला (कोखा) अनिवार्य छ । 

अहिले विमलाको घरमा काटमार हँुदैन । उनीकहाँ बलिको साटो हाँसको फुलको पूजा गर्न थालिएको छ । संस्कृति एवं संस्कारलाई समयअनुरूप परिमार्जन गर्दै अघि बढाउनुपर्छ तर छोड्न भने हुँदैन । हाम्रा पर्व हाम्रा पुँजी हुन्, विमलाले भनिन्–‘यही नै नगरी हुँदैन भन्ने बाध्यात्मक बनाइयो भने युवापुस्ताले मान्न छाड्छ तसर्थ यसलाई सहज बनाएर निरन्तरता दिन आगामी पुस्तालाई प्रेरणा दिनुपर्छ ।’

 

 

तपाईको प्रतिक्रिया

कमेन्टको लागि यहाँ click गर्नुहोस्

फेसबूक कमेन्ट गर्नुहोस्

फेसबूक छैन? यो फारम प्रयोग गर्नुहोस्


?>