स्वास्थ्य

खानपान

कोरोना महामारीले सबै ठाउँका मानवजातिलाई प्रभावित पारेको छ । अहिले सबैभन्दा बढी समस्या वा जोखिम ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती, सुत्केरी, पाँच वर्षभन्दा तलका बालबालिकालाई असर पारेको छ । यी उमेर समूहकालाई बढी मात्रामा पोषिलो खानेकुराको आवश्यकता पर्छ । यिनीहरूको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमतामा कमी भएको हुनाले अझै बढी पोषिलो खानेकुरा चाहिन्छ । सुपोषित व्यक्तिमा रोगसँग लड्ने क्षमता बढी हुन्छ भने कुपोषितमा कम हुन्छ । अझै कुनै रोग लागेको छ भने उसको मृत्युको जोखिम उच्च हुन सक्ने विभिन्न अनुसन्धानले देखाएको छ । अहिले विपन्न, दलित, बिरामी, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती, सुत्केरी, किशोरीहरू बढी जोखिममा छन् ।   कुपोषणकोरोना महामारीले कुपोषण बढेको छ । यस्तो बेला घर बाहिर गएर काम गर्न नपाइएकाले धेरैलाई छाक टार्न पनि धौ–धौ परेको छ । यसले गर्दा शारीरिक दुर्बलता, कमजोरीका कारण कुपोषणका सिकार बनेका छन् । कम पोषण (अन्डर न्युट्रिसन) लामो समयसम्म हुनु र आफ्नो उमेर अनुसार तौल कम भएमा न्यून पोषक तत्त्वको कमी भएको हो । बालबालिकामा उमेर अनुसार कम तौल, ख्याउटे, उचाइ अनुसार तौल कम हुनु, पुड्को हुनु पोषिलो खानेकुराको कमीले गर्दा हो । यसमा उच्च क्यालोरी, प्रोटिन जस्ता पोषक तत्त्वको कमीले विभिन्न रोग पनि लाग्ने गर्छ । पोषिलो खानेकुरामा अन्न, दाल, दूध, दलहन, दही, मोही, अन्डा, भटमास, केराउ पर्छन् ।बढी पोषक तत्त्व (मोटोपना)अहिले घरमा बस्दा निष्क्रिय जीवनशैली, शारीरिक व्यायाममा कमीका कारण धेरैको तौल बढेको छ । घरमा रहँदा लामो समय बसी–बसी मोबाइल र ल्यापटप चलाउनु एवं टेलिभिजनको प्रयोगले पनि मोटोपनाको जोखिम उच्च छ । उचाइ अनुसार बढी तौल भएमा ‘बडी मास इन्डेक्स’ बाट मापन गरिन्छ । यसमा तौल किलोग्राममा र उचाइ मिटरमा रूपान्तरित गरी मापन गर्न सकिन्छ । मोटोपना पनि कुपोषण नै हो । विभिन्न नसर्ने रोग जस्तै मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, मिर्गाैला, थाइरोइड, क्यान्सरको समस्या हुन सक्छ ।सूक्ष्म पोषक तत्त्वको कमीहाम्रो खानामा खनिज र फलाम तत्त्व एवं भिटामिन थोरै चाहिने भए तापनि यसको कमी धेरैमा देखिएको छ । किशोरीहरूमा रक्तअल्पता, आयोडिनको कमीले गलगाँठ भएको पाइन्छ । साथै, शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक विकासमा कमी आउने गर्छ । जिङ्क र फोलिक एसिडको कमीले गर्दा गर्भपतन हुने, भिटामिन ‘डी’ ले अस्टियोपोरोसिस, हाड खिइने, भाँचिने, अपाङ्गता हुने, रतन्धो हुने सम्भावना हुन्छ । यसका स्रोतहरूमा दूध, दही, मोही, दाल, क्वाँटी, गेडागुडी, मस्यौरा, हरियो सागपात, तरकारी, फलफूल, तील, आलस, ओखर, बदाम, सोयाबिन, तोफु आदिको प्रयोग गर्नुपर्छ ।उपयोगी सुझावनियमित शारीरिक व्यायाम, स्वस्थ खानेकुरा खाने, सकारात्मक विचार राख्ने, मोबाइलबाट अलि टाढा बस्ने, परिवारमा रमाइलो गर्ने, अर्गानिक तरकारी, फलफूल आदिको प्रयोग गर्ने र सही समयमा सुत्ने–उठ्ने गर्नुपर्छ । 

मिरा शाह, पोषण विशेषज्ञआश्विन ६, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कस्तो मास्क उपयोगी ?

लकडाउन केही खुकुलो भएसँगै सर्वसाधारण घरबाहिर निस्कने क्रम बढेको छ । यतिबेला सार्वजनिक यातायातका साधन पनि चलेका छन् । दिनानुदिन कोरोना संक्रमितको संख्या बढिरहेकै छ ।

नारी संवाददाता , आश्विन ५, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अल्जाइमर्स के हो ?

कुनै कारणवश मस्तिष्कको सम्झिने क्षमताका साथसाथै अन्य कुनै कार्यक्षमतामा विस्तारै कमजोरी आई दैनिक क्रियाकलापमा असर पर्नुलाई ‘विस्मृति’ भनिन्छ । यसको विविध कारणमध्ये प्रमुख कारण ‘अल्जाइमर्स’ हो ।

डा.रमेश कँडेल, ज्येष्ठ नागरिक तथा अल्जाइमर्स रोग विशेषज्ञभाद्र २८, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

फिजियो थेरापी किन ?

सन्दर्भ : विश्व फिजियोथेरापी डे

नारी संवाददाता , भाद्र २३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

योग किन आवश्यक छ ?

अस्वस्थ जीवनशैली र खानपानका कारण कम उमेरमै मधुमेह, मोटोपना जस्ता समस्या देखिन सक्छ । स्वस्थ जीवनका लागि योग अपरिहार्य भएको योग प्रशिक्षक निलिमा काफ्ले बताउँछिन् ।

निलिमा काफ्ले, असार ७, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

खुसी जीवनका लागि ‘आर्ट थेरापी’

व्यस्त दैनिकीमा कला चिकित्सा (एक्सप्रेसिभ आर्ट थेरापी) सहयोगी हुन सक्छ । यसले दिमागलाई हल्का बनाइदिन्छ । नाचेर, गाएर, चित्र कोरेर वा नाटकीय अभिनय गरेर गरिने चिकित्सा विधि कला चिकित्सा हो ।

उपासना घिमिरे, असार ३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बिहानै मोबाइल हेर्नाले बढाउँछ यी रोगहरू

आईटी इञ्जिनियर सयुज आचार्यले बिहान उठ्ने बितिक्कै मोबाइल प्रयोग गर्दा हुने रोग र अन्य खतराहरूकाबारे केही सुझाव दिएका छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी, जेष्ठ ३०, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मानसिक स्वास्थ्यका लागि ध्यान र योग

अहिलेको असामान्य अवस्थामा डर लाग्नु, आत्तिनु, निद्रामा समस्या हुनु, घबराहट हुनु सामान्य हो । तर पनि निरन्तर डर लागिरहने, आत्तिरहने, मनमा घवराहट हुने, मुटु ढुकढुक हुने, श्वास फेर्न गाह्रो हुने, मुख सुख्खा हुने र अनावश्यक चिन्ताको महसुस भइरहेमा एन्जाइटी डिसअर्डर भएको हुन सक्ने डा. सगुन बताउँछन् ।

उपासना घिमिरे, जेष्ठ २८, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकामा हुने आँखाको समस्या र समाधानका उपाय

आँखामा कालो र सेतो भाग हुन्छ । स्वस्थ आँखा हुन कालो भाग कालै र सेतो भाग सेतै हुनुपर्छ । यदि कालो भागमा सेतो रङ देखिएमा चिकित्सकलाई देखाइहाल्नु पर्छ ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, जेष्ठ २२, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महामारीको समयमा दाँतको उपचार

अहिलेको विषम परिस्थितिमा दिनहुँ बिरामीले  दाँतको समस्याका कारण फोन तथा म्यासेज गर्ने गरेको डा. रीना शाक्य बताउँछिन् । डा. रीनाका अनुसार साधारणतया दाँतका सबै समस्यामा तुरुन्त नै डेन्टल क्लिनिकमा गएर उपचार गराउनु आवश्यक पर्दैन । 

डा. रीना शाक्य, जेष्ठ ६, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुन नदिन  के गर्ने ? 

डा. अरुणका अनुसार नेपाली महिलामा सबैभन्दा बढी पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने गर्छ । यो क्यान्सर १ नम्बरमा पर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सरले गर्दा प्रत्येक दिन पाँच जना महिलाको मृत्यु हुन्छ ।

उपासना घिमिरे, जेष्ठ २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --