बालबालिका

बालश्रम रोजगार होइन

मानिसले वर्षौंदेखि कति लज्जास्पद काम गरिरहेको छ भने बालबालिकालाई ‘बालश्रम’ गराएर रोजगारको उपनाम दिइरहेका छन् । यो क्रम अहिले विश्वमा यति धेरै बढेको छ कि बाल अधिकारको जतिसुकै वकालत गरे पनि यसले उनीहरूलाई झनै शोषणतिर धकेली रहेको छ । एउटा परिपक्क वा वयस्क मानिसले स्वतन्त्र भएर जिम्मेवारीपूर्ण काम गर्छ भने त्यसलाई श्रम मान्न मिल्छ । तर, बालबालिकालाई उनीहरूले पाउनु पर्ने अधिकारबाट विहीन गरेर रोजगारी तिर धकेलिन्छ भने त्यसलाई बालश्रम नै भन्नुपर्छ । यसलाई अधिकार माथिको शोषण र उनीहरूको स्वतन्त्रतामाथि बुझक्कड समाजले गरेको हनन् भन्दा फरक नपर्ला ।कुनै पनि बालबालिका श्रममा इच्छाले होइन बाध्यता र अभावलाई पूरा गर्न लाग्नुपर्ने देखिएको छ । उनीहरूको उमेरले नै उनीहरूलाई श्रम गरेर बाँच भन्दैन । आफ्नो परिचयसमेत राम्ररी खुलाउन नसक्ने उमेरका बालबालिकाको काँधमा कामको जिम्मेवारी थोपरिएको हुन्छ । बालबालिकालाई क्षमताभन्दा पनि बढी असर पुर्‍याउने कामहरू गराएर उनीहरूको अधिकार हनन गरिएको छ । त्यसलाई बालश्रम भनिन्छ । यसले उनीहरूको मानसिक, समाजिक र शारीरिक रूपमा असर पारिरहेको हुन्छ ।हिंसा, शोषण, दुव्र्यवहार र उपेक्षाबाट सुरक्षित हुनु सम्पूर्ण बालबालिकाको अधिकार हो । अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनको तथ्यांकअनुसार विश्वमा ५ देखि १७ वर्ष उमेरका करिब २५ करोड बालबालिका बाल मजदुरका रूपमा छन् । विश्वभरका सबै प्रकारका आर्थिक सामाजिक पृष्ठभूमि उमेर समूह धर्म तथा संस्कृतिका लाखौं बालबालिका हिंसा, शोषणबाट पीडित छन् । यसैगरी दक्षिण एसियाको अन्य देशमा जस्तै नेपालमा पनि यो बालश्रमको नाममा सामाजिक अन्याय, आर्थिक शोषण र शारीरिक कष्टबाट बालबालिकामा गुज्रिराखेका छन् ।बाल श्रमिकहरू विश्वमा सबैभन्दा बढी शोषित र पीडित श्रमिक वर्गमा पर्छन् । एसियामा मात्र १० लाख बालबालिका यौन शोषणको शिकार हुन्छन् जहाँ विश्वकै ६० प्रतिशतभन्दा बढी बालश्रमिकहरू छन् । बालबालिकालाई उद्योगहरू, होटल, घरायसी काम, उद्योग, सडक ब्यापार, भरिया मजदुरजस्ता विभिन्न ठाउँहरूमा संलग्न गराई राखेको हुन्छन् । साहारा दिने नाममा उनीहरूलाई श्रममा लगाइन्छ र उनीहरूलाई साहरा दिने नाममा श्रममा बेचिन बाध्य पारिएको हुन्छ ।बालबालिकालाई काममा लगाउादा पारिश्रमिक धेरै दिनु नपर्ने र आफ्नो व्यवसाय घाटामा जाने सम्भावना कम देखेर पनि बालश्रमिकको संख्या बढेको हो । सेभ द चिल्ड्रेन र युनिसेफद्वारा २०७७ जेठ १९ गते सार्वजनिक गरेको एउटा नयाँ तथ्यांकअनुसार कोभिड–१९ को विश्वव्यापी महामारीले निम्त्याएको आर्थिक संकटले सन् २०२० को अन्त्यसम्ममा थप ८ करोड ६० लाख बालबालिका पारिवारिक गरिवीमा धकेलिन सक्छ भन्ने देखाएको छ ।तत्काल आम्दानी गुमाउनु भनेको परिवारमा खाद्यान्न लगायतका आधारभूत आवश्यक्ता पूरा गर्ने क्षमता कम हुनुका साथै बालविवाह, हिंसा, शोषण र दुव्र्यवहारको जोखिम बढ्नु नै हो । कोभिड–१९ महामारीका कारण अचानक आइपर्ने गरिबीले बालबालिकालाई अत्यन्तै प्रभावमा पार्ने देखिन्छ ।  बालबालिकामा अल्पकालिन भोकमारी, कुपोषण समेतको उच्च जोखिममा छन् । जसले गर्दा उनीहरूलाई जिन्दगी भरिनै प्रभाव पर्न सक्छ ।बाल श्रमशोषणको अन्त्य नहुनु भनेको बाल अधिकारको हल्ला गर्नु मात्र हो । त्यसैले शोषणको न्यूनीकरण गर्न बाल अधिकारलाई सम्मान र संरक्षण गर्नुपर्छ ।

प्रेचन थपलिया, जेष्ठ ३०, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकालाई यसरी जोगाऔं

    बालबालिका निन्द्राको कमी, डरले पटक–पटक हात धोइरहने, आत्तिने समस्या देखियो भने चिकित्सकसँग परामर्श लिने ।     बालबालिकालाई नियमित व्यायाम, ध्यान गर्न लगाउने ।

अरुण कुँवर, जेष्ठ ३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कथा खरर, मन हरर...

बालबालिकाहरू कथा पढ्न, सुन्न र सुनाउँदा खुसी हुने भएकाले लकडाउनमा उनीहरूको समय सिर्जनशील र ऊर्जावान बनाउन उक्त कार्यक्रम आयोजना गर्न लागिएको आयोजक एवं थिएटरका निर्देशक केदार श्रेष्ठले बताए ।

नारी संवाददाता , वैशाख २६, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

घरमा बालबालिकालाई यसरी सिकाउनुस्

लकडाउनका कारण विद्यालय बन्द छ । यस्तो बेला बालबालिकालाई कहाँ राख्ने ? के गराउने ? भन्ने अन्योल स्वभाविक छ । यसर्थ बालबालिकालाई स्वस्फूर्त सिकाई क्रियाकलापमा संलग्न गराउनु पर्दछ ।

प्रकृति दाहाल, चैत्र १७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालमैत्री रेस्टुराँ

मध्यबानेश्वरमा बालमैत्री रेस्टुराँ वन्डल्यान्ड सञ्चालनमा आएको छ । बालबालिकालक्षित रेस्टुराँमा पारिवारिक वातावरणमा रमाइलो गर्न सकिन्छ ।

नारी संवाददाता , माघ २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

लिटल आइकन आश्री दाहाल 

लिटल आइकन २०२० को विजेता इमाडोलस्थित पिस प्वाइन्ट स्कुलकी आश्री दाहालले हात पारेकी छन् । यसै साता जमलस्थित नाचघरमा सम्पन्न लिटल आइकन २०२० को फाइनल राउण्डमा २९ स्कुलका प्रतिस्पर्धीलाई पछि पार्दै उनी लिटल आइकन सिजन–९ को विजेता बनेकी हुन् ।

नारी संवाददाता , माघ २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

किड्डी फेस अफ दि इयरका प्रतिभा अनेक 

रेडियन्ट इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एजेन्सी आयोजक रहेको प्रतियोगिताको शनिबार पुरानो बानेस्वर स्थित म्याकडोनला क्याफेमा आयोजित ‘ट्यालेन्ट शो’ अन्तर्गत उनीहरुले नृत्य, गायन, अभिनय, बत्तित्वकला, चित्रकला, योगा लगायत विषयमा आ–आफ्नो प्रतिभा देखाएका हुन् । 

नारी संवाददाता , पुस २८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --