परिकार

थकाली परिकार

मुस्ताङमा जन्मिएकी ५७ वर्षीया विष्णु विवाहपछि टुकुचे हुँदै पोखरा पुगिन् । १० वर्ष थकाली भान्सा घर संचालन गरेकी विष्णु अहिले पोखराका विभिन्न संघसंस्थासँग आबद्ध छिन् । थकालीको मुख्य पर्व भनेको फागुपूर्णिमा हो । पितृलाई पूजा गरी ३ दिनसम्म रमाइलो गरी मनाइने यो पर्वमा थकालीका सबैजसो परिकार हरेकका घरमा पाक्छन् । यतिबेला नभई नहुने परिकार लेपोखु हो । जुन खसीको टाउकाको आँखा, कान, जिब्रो आदिबाट तयार पारिन्छ ।थकाली परिकार नेपालको परम्परागत परिकारमध्ये सर्वाधिक प्रचलित परिकार हो । वास्तवमा थकाली खाना मुस्ताङका थकाली जातिको परम्परागत खाना हो । थकाली खानामा सामान्यतया घिउ हालेको मसिनो चामलको भात वा ढिँडो हुन्छ । त्यस्तै मुस्ताङी कालो दाल, साँधेको गुन्दु्रकको अचार, मिक्स अचार, मौसमी तरकारी, साग, सलाद, मोही, दही तथा कुखुरा वा खसीको मासु समावेश गरिन्छ । फराकिलो थालको बीच भागमा भात र वरिपरि १२ वटा स–साना आइटम राखिने थकाली खाना खान पनि उत्तिकै मज्जा आउँछ । खानाको स्वाद, नरम भात, मुस्ताङ्गे बोडी, कालो दाल, मुला, गोलभेंडा, लसुनको अचार, जिम्बु, टिम्मुरको पिरो (छोप) को वासनाले थकाली खानालाई थप स्वादिष्ट बनाउँछन् । उच्च हिमाली भेगमा फल्ने फापर, आलु तथा मेथीको विशेष महिमा छ । फापरको सागबाट तयार गरिएको सुप पनि स्वादिष्ट हुन्छ , जसको थकाली खानामा आफ्नै पहिचान छ । थकाली खाना स्वादिष्ट बनाउन दालले विशेष भूमिका खेल्छ । प्राय: थकाली महिलाले परम्परागत रूपमा फलामको भाँडामा उक्त दाल पकाउँछन् । यसलाई घोटेर पकाइन्छ । खासगरी कालो दाल, बोडी तथा सिमी दालका रूपमा प्रयोग गरिन्छ । अचारमा प्रयोग गरिने टिम्मुरले पनि थकाली खानालाई फरक स्वाद दिन्छ । त्यस्तै खाना थप स्वादिष्ट बनाउन मुला, गोलभेंडा, लसुनको अचारका विभिन्न परिकार तथा टिम्मुरको पिरो प्रयोग हुन्छ । त्यसैगरी उच्च हिमाली भागमा फल्ने फापर, आलु तथा मेथीको अलग महत्त्व छ । फापरबाट बनेको ढिँडो थकालीहरुको विशेष परिकार हो । पिठोलाई उम्लिरहेको पानीमा हाली काठको दाबिलाले मस्काइन्छ । आगो सानो बनाएर केही समय चलाएपछि केही मिनेट छोपेर राख्नुपर्छ । यसरी पकाइएको ढिँडो मासु, अचार, दाल तथा तरकारीसँग खान सकिन्छ । केही थकाली परिकारलेप्पखु खसीको टाउकाको आँखा, कान, जिब्रो, गिदीलाई राम्रोसँग सफा गरेर मसिनो गरी काट्ने । तेल तताएर आँखा, कान तथा जिब्रोलाई मज्जाले भुट्ने । जिरा, नुन, बेसार, खुर्सानी तथा अदुवा र लसुनको पेस्टलाई पनि सँगै भुटेर पानी हाली छोपेर पकाउने । पाक्न थालेपछि गिदीमा चुक र उवाको पिठो हाली मोल्ने र त्यसमा पानी हालेर एकछिन पकाउने । कन्छेम्ब नुनपानी उमालेर फापरको पिठो हाली ढिंडोजस्तै बनाउने । थालमा राखेर हातमा तेल दली सेप दिँदै घिउमा तार्ने ।भोटोपिठोमा पानी हाल्दै मुछ्ने र गोलो सेप दिएर उमालेको पानीमा हाल्ने । पाकेपछि झिकेर घिउमा टिम्मुर तथा छोप हाली एकछिन भुट्ने ।म्हाल्दानुन, पानी तथा घिउलाई उमाल्ने । थोरै उवाको पिठो हाली चलाउँदै पकाउने । सबै पानी सुकेर घिउ निस्किएपछि म्हाल्दा खानका लागि तयार हुन्छ ।मुलाको अचारलामो आकारमा मुला काट्ने । नुन मोलेर मुलालाई एकछिन राखी पानी निकाल्ने । तिल, नुन, खुर्सानी, लसुन तथा चुक हालेर मोली तेल, मेथी तथा बेसारका साथ झान्ने । टस्यखुयो खसीको टाउकोमा नुन, लसुन तथा टिम्मुर हाली उमालेर तयार पारिने परिकार हो । ढाप्रासुकाइएको फापरको सागलाई घट्टमा पिसी पाउडर बनाएर दाल तयार गरिन्छ । फारो दालसेतो सिमी भुटेर बोक्रा फाली घट्टमा मैदाजस्तै पिसेर घिउमा भुटेर दाल पकाइन्छ । यो दाल थकालीको स्पेशल दाल हो । आलुंखुयो थकालीहरूले जाडो महिनामा खाने परिकार हो । दसैंताका नै जाडो सुरू हुने भएकाले यो परिकार धेरैजसोको घरमा पाक्छ । यसमा मुला, छुप्री, हरियो साग तथा फापरको पिठो मुछेर सँगै पकाइन्छ । 

विष्णु शेरचन , आश्विन १६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आफ्नै स्वादको तामाङ परिकार

तामाङहरूको मुख्य परिकार सेल रोटी, ढिँडो, कोदो र फापर नै हो तर दसैंका बेला मासु–भात वा मासु–चिउरा खाने चलन थियो । नवमीका दिन पूजाआजा गरी राँगा र कुखुराका विभिन्न भागका विभिन्न थरी मासु पकाएर खाने चलन छ ।

ल्यामो लामा, आश्विन १५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आमाको भान्सा

अहिले हाम्रो खानपान शैली पनि बदलिएको छ । बजारमा तयारी खानेकुरा उपलब्ध छन् । सबैलाई त्यही खानेकुरा छिटो र मीठो लाग्छ । हामी अहिले हतारमा खानेकुरा पकाउँछौं । डाइनिङ टेबलमा सजाउँछौं । काँटा–चम्चाले खान्छौं । भान्साका सबैजसो सामग्री रेडिमेड पाइने हुँदा पकाउन पनि सजिलो छ तर आमा–हजुरआमाले पकाएजस्तो स्वाद त कहाँ पाइन्छ र ?

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, आश्विन १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मसरुम छ्वेला र हनी ग्लेज्ड चिकेन बनाउने तरिका

मसरुमलाई केलाएर छोडाउने र राम्रोसँग तातोपानीले पखाली पानी निचोरेर एक साइडमा राख्ने । प्यानमा तेल हालेर मसरुम खैरो हुन्जेल पकाउने । खलमा अदुवा, लसुन, भिजाइएको सुकेको खुर्सानीका साथै गोलभेंडा तथा टिम्मुर पिस्ने । तयार मसरुममा पेस्ट हाल्ने । पुन: अर्काे प्यानमा तेल तताएर मेथी फुराउने र बेसार हाली झान्ने ।

नारी संवाददाता , भाद्र २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हनी ग्लेज्ड चिकेन बनाउ यसरी

चिकेन ब्रेस्टलाई एउटै साइजमा काटेर नेपकिनको सहायताले पानी सोस्ने । कर्नफ्लोरमा मरिच मिक्स गरी चिकेनमा मिक्स गर्ने । प्यानमा तेल तताई चिकेनलाई खैरो हुन्जेल फ्राई गर्ने । अर्काे प्यानमा तेल हालेर १ चम्चा लसुन, हनी तथा सोया सस हालेर चिकेनलाई चलाउँदै पकाउने ।

नारी संवाददाता , भाद्र २२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजको दरमा एमा डात्सी र पनिर ग्रेभी

पानीमा केही थोपा तेल हालेर प्याज, क्याप्सिकन, गोलभेंडा, बोडी तथा लसुन उसिन्ने । १५ मिनेटपछि त्यसमा मोजोरोला चीजसँगै नुन र मरिच हालेर एकछिन पकाउने । यो परिकार पुलाउ, भात वा चिउरासँग पनि खान सकिन्छ ।

नारी संवाददाता , भाद्र ११, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजको दरमा च्याउको अचार र फ्रुट सलाद

डल्ले च्याउलाई राम्रोसँग पानीमा धुने र १ सिठी लगाउने । सबै बाफ उडेपछि मात्र कुकरको बिर्को खोलेर सेलाउन दिने । सेलाएको च्याउलाई चप वोर्डमा चनाको दाना आकारमा टुक्रा बनाउने । अदुवा खुर्किएर स–साना टुक्रा बनाउने ।

नारी संवाददाता , भाद्र ९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजको दरमा पुलाउ र चुकाउनी

१५ मिनेटजति चामल भिजाउने । सानो आँचमा घिउ तताई चामल भुट्ने । पानी तताएर नुन, चिनी, सुकमेल, ल्वाङ, काजु, किसमिस तथा दालचिनी हालेर उमाल्ने अनि उक्त पानीमा भुटेको चामल हाली बिस्तारै पकाउने । पानीसँगै फुड कलरलाई पनि सबैतिर पर्ने गरी हाल्ने । पाकेपछि आफूलाई मन पर्ने ड्राइ फ्रुट छर्केर सर्भ गर्ने ।

नारी संवाददाता , भाद्र ८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजमा खाइने दर

दरलाई मीठो परिकारका रूपमा पनि बुझिन्छ । यद्यपि दर भनेको तीजको अघिल्लो दिन परिवारका महिला सदस्यहरूले खाने मीठो परिकार नै हो । केही वर्षयतादेखि महिनौं दिनअघिदेखि साथीसंगी एवं आफन्तकहाँ गएर दर खाने चलनसमेत बढ्दो छ । दर ख्वाउनेहरूको संख्या बढ्नुका साथै महिलाहरूको व्यस्त जीवन शैली पनि यसको कारण मानिन्छ ।

नारी संवाददाता , भाद्र ७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

वर्षा ऋतु र खाना

पनिरलाई आवश्यकतानुसार टुक्रा पार्ने । बेसन, खुर्सानीको धूलो, मरिच, बेसार तथा नुनको पेस्ट तयार गर्ने । कराहीमा तेल तताई पनिरका टुक्रालाई बेसनको पेस्टमा डुबाउँदै कराहीमा हाल्ने । खैरो रंगको भएपछि निकाल्ने । तात्तातो पनिर पकौडा दही वा सिलामको अचारसँग खान सकिन्छ । 

नारी संवाददाता , श्रावण २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आलु–चना चाट

२ वटा उसिनेको आलु, आधा प्याज, कागतीको रस १ चम्चा, नुन स्वादअनुसार, हरियो धनियाँ १ चम्चा, आलु भुजिया ३ चम्चा, काटेको गालेभेंडा १ वटा, १ कप चना, हरियो धनियाँ १ वटा, सर्स्युंको तेल १ चम्चा तथा बदाम १ चम्चा ।

नारी संवाददाता , असार २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --