बहस

सबैको साझा तीज

चाडपर्व भित्रिसकेका छन् तर अवस्था उस्तै छ । कोरोना भाइरसका कारण संसार अझै त्रसित छ । हाम्रा संस्कार–संस्कृतिको जगेर्ना र सम्वर्द्धन गर्ने चुनौती अर्कोतर्फ छँदैछ । पछिल्लो समय हामीले मनाउने पर्व अब कुनै जाति र धर्म विशेषको मात्र नभई सर्वमान्य भइसकेको अवस्था छ । तीजकै सन्दर्भमा पनि यो ब्राह्मण–क्षत्री समुदायमा मात्र नभई अन्य जातजातिको पनि ‘एडप्टेड’ पर्व बनिसकेको छ । त्यसैले सबैजना समानान्तर रूपमा समान हर्षोल्लासका साथ यी पर्वहरु मनाइरहेका छन् । अहिलेको अवस्थामा तीज कसरी मनाउने भन्ने विषयमा केन्द्रित भई विभिन्न क्षेत्रका महिलाहरूसँग गरिएको कुराकानी यहाा प्रस्तुत छ ।   रश्मि पन्त, बैंकर्सपरम्परादेखि चलिआएका पर्वहरू संरक्षण र सम्वर्द्धन गर्नु हाम्रो प्रमुख कर्तव्य हो । जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि आफ्नो परम्परासँग कुनै सम्झौता महिलाले गरेका छैनन् । सबै धर्म/संस्कृति सबै जातजातिको साझा फूलबारी भनेर नेपाललाई त्यसै भनिएको होइन ।हरेक जातजातिका धर्म, संस्कृति र पर्व एकापसमा सहजै स्वीकार गर्ने र त्यसैमा रमाउने अनि एक–अर्काको संस्कृतिलाई सम्मान गर्ने भएकाले यसो भनिएको हो । यसैगरी, तीज पछिल्लो समयमा अन्य जातजातिका महिलाले पनि धुमधामका साथ खुसीपूर्वकमनाइरहेको पाइन्छ । यसले हरेकमासद्भाव बढाई आपसमा भातृत्व पैदा गर्छ । यो महामारीको समयमा पर्वलाई निरन्तरता दिऔं तर सजग र सचेत भएर । दुर्गा थापा, शोधकर्ता तथा अर्थशास्त्रीतीजलाई म ब्राह्मण–क्षत्री मात्रै नभएर हरेक जातजातिका महिलाको स्वतन्त्रताको दिन भन्न रुचाउँछु । स्वतन्त्र हुने यो समयमा महामारीले अंकुश लगाइदिएको छ । यसपटकको तीज घरैमा परिवार जम्मा भएर मनाउनु उचित छ । पूजा–आराधना, व्रत एवं उपवास घरमै बसेर पनि सम्भव हुने कुरा हो । यसका लागि भीडभाड गरिराख्नु जरुरी छैन । विगतका वर्षहरूमा जस्तै धेरै मान्छे जम्मा भई भीडभाड गरी तीज मनाउनु अहिले उचित हुँदैन । आफ्ना श्रीमान्, बालबच्चा तथा परिवार एकत्रित भई खुसी साटेर तीज मनाउँदा उत्तम हुन्छ । सपना शर्मा, व्यवसायीयसपालीको तीज गतवर्षको जसरी मनाउने पक्षमा म छैन । स्वास्थ्य ठूलो कुरा हो । यसपटक १५ देखि २० जना मात्रै भेला भएर तीज मनाउने योजनामा छु । म त भारतीय मान्छे, नेपाल आएको १४ वर्ष भयो । उता करवा चौथ मनाइन्थ्यो जुन अत्यन्त कडा हुन्थ्यो तर तीज मलाई करवा चौथभन्दा अलिक लचिलो लाग्यो । करवा चौथकै झल्को दिने भएकाले नेपाल आएको केही वर्षपछि तीज मनाउन थालें । अहिले त म व्रत बसेर मज्जाले तीज मनाउँछु तर फलफूल खाई, पानी पिएर व्रत बस्ने गरेकी छु । तीज म दुई कारणले मनाउँछु, पहिलो धर्ममा आस्था भएकाले र दोस्रो राता–हरिया पहिरन र मेहन्दीमा सजिन पाउने भएकाले । त्यस्तै तीजमा निकै रमाइलो र ऊर्जावान् महसुस हुने भएकाले पनि म यो पर्व मनाउन लालायित हुन्छु । केही समययता तीज सबै जातजाति र धर्म संस्कृति मान्नेहरुले समेत खुसीका साथ मनाएको देख्दा राम्रो लाग्छ । पुष्पा ठकुरी, फेसन डिजाइनरएउटा डिजाइनरको हैसियतले पर्व आयो कि पहिरनको मौसम भनेर यसै पनि मन खुसी हुन्छ । राता, पहेंला र हरिया रंगीन पहिरन बनाउन पाइने र लगाउन पनि पाइने हुनाले तीज मलाई असाध्यै मन पर्छ । त्यसमाथि हातभरि मेहन्दी र चुरा । मेरा मुमा, हजुरमुमाहरू पानी नपिई व्रत बसेको देखेर यसअघिका तीजसम्म म पनि पानी नपिई व्रत बस्थें । एकैपटक बेलुका पूजा सकेपछि मात्रै पानी पिउँथें । शरीरले सकेसम्म गर्ने हो तर शरीरले नसकेको खण्डमा बाध्यता छैन । यसपटकको तीजको व्रत भने पानी पिएर बस्छु । अहिले कोरोना महामारी बढेको छ, स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो । तर हाम्रा संस्कृति र पर्वलाई जसरी, जुन अवस्थामा जहाँबाट सकिन्छ त्यसरी नै त्यही अवस्थामा रहेर निरन्तरता दिनुपर्छ । तेसाङ वाङमो कर्मारोङ, विद्यार्थीम बुद्धिष्ट परिवारकी हुँ । तर अरुले तीजमा राता–पहेंला पहिरनमा सजिएर, हातभरि चुरा र मेहन्दी लगाएको देख्दा मन अत्यन्तै खुसी हुन्छ । मलाई पनि यस्तै गर्ने मन लाग्छ । तीज भनेकै परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भई मनाउने पर्व हो । खुसी साट्ने अवसर पनि हो । विवाहितहरू श्रीमान् र सन्तानका लागि तथा अविवाहितहरू योग्य वर पाऊँ भनेर तीजमा व्रत बस्छन् भन्ने ज्ञान मलाई छ । मलाई फरक संस्कृति पछ्याउन रहर लाग्छ । अहिले कोभिडका कारण त्रासमय अवस्था भएकाले भीडभाड नगरी परिवारसँगै बसेर पर्व मनाउन आग्रह गर्छु । मनीषा निरौला बस्नेत, बजार प्रबन्धकमलाई धर्मप्रति अत्यन्तै आस्था छ । यो ब्रह्माण्ड ईश्वरीय शक्तिले चलेको हो भन्ने कुरामा म पूर्ण सहमत छु । हरेक मंगलबार त्यसै पनि व्रत बस्ने गरेकी छु । तीजको व्रत त अझ निष्ठाले बस्छु । दिनभरि व्रत बसी बेलुकाको पूजापाठ सकिएपछि मात्रै पानी पिउँछु । श्रीमान्, छोराछोरी र परिवारको कल्याणका लागि वर्षको एकपटक बसिने तीजको व्रतको विशेष महत्व छ । यो व्रतले परिवारमा राम्रो भएको पाइन्छ । अरु जात र संस्कृतिको पर्व आफूले स्वीकार गर्दा धेरै कुरा सिकिन्छ । यस अर्थमा बाहुन–क्षत्रीबाहेक अन्य जातजातिकाले पनि तीज मनाउनु राम्रो हो । म पनि नेवारको जात्रामा सरिक हुँदा धेरै नयाँ कुरा सिक्ने अवसर पाएकी छु । यसपटकको तीजमा दरको मात्रा कम र भीडभाडबाट टाढा रही घरै बसेर परिवारसँगै तीज मनाउने योजना छ । रीतिका कपाली, विद्यार्थीतीजलाई बाहुन–क्षत्रीले मनाउने पर्वका रूपमा बुझिन्छ । नेवारले खासै मनाउँदैनन् र पनि मेरो परिवारमा अन्तर जातीय विवाह गरेकाहरू प्रशस्त भएकाले तीज मनाइन्छ । मेरा ममी, ठूला ममीहरू तीजको व्रत बस्नुहुन्छ । त्यो दिन घरमा खासै नुन प्रयोग नहुने हुनाले म पनि फलफूललगायत नुन नराखिएका खानेकुरा खान्छु । कतिपयले तीज भनेको त बाहुन–क्षत्रीले मात्रै मनाउने पर्व हो भन्छन् तर यसमा मेरो फरक मत छ । राम्रा कुरा र संस्कार जसले जहाँबाट सिक्दा पनि हुन्छ, यसमा कुनै घाटा छैन, फाइदै फाइदा छ । नयाँ कुरा एडप्ट गर्दा आफूलाई थाहा नभएका नयाँ–नयाँ कुराहरू सिक्न पाइन्छ । जसले जीवनमा नयाँ तरंग र उल्लास ल्याउँछ । अहिलेको समय जटिल भएकाले घरैमा बसेर परिवारसँगै तीज मनाउँदा पर्व पनि मनाइने, रमाइलो पनि हुने र कोरोना सर्ला भन्ने डर पनि नहुने । त्यसैले तीजलाई यसपटक सिक्रेट पर्वका रूपमा मनाऔं ।

लक्ष्मी भण्डारी, भाद्र १६, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिला किन टार्गेटमा ?

यो विषय अहिलेसम्मको परिवेश हेर्दा पुरुषप्रधान समाजमा महिला हावी हुने भयो भन्ने त्रासयुक्त सोचको उपज हो । महिला बोल्ड भएर बोल्न थालेपछि असुरक्षाको भावना जागृत भयो ।

नारी संवाददाता , भाद्र १५, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

डरले दबियो मिटू 

कार्यस्थलमा हुने यौन दुव्र्यवहारविरुद्ध बोल्ने वा कुरा राख्ने कुनै निकाय नहुँदा र घटनाबारे बोल्न पीडित डराउने कारण नेपालमा मिटु अभियान अघि बढ्न नसकेको अभियन्ताहरूले बताएका छन् । 

प्रकृति दाहाल, माघ २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिनावारी किन बार्ने ?

जहाँसम्म मैले भोगेको तथा देखेको कुरा छ, मेरो परिवारबाट यो अवस्थामा तिमी स्वच्छ र स्वस्थ बस्नुपर्छ भन्ने नै सिकाइयो । ठ्याक्कै दिमागमा आएको कुरा, हिजोदेखि आजसम्म रजस्वला भएको अवस्थामा म पूजाकोठाभित्र छिर्दिन, सायद म भगवान्प्रति बढी आस्थावान् भएर होला । मलाई रजश्वला भएको अवस्थामा पूजाकोठामा जाने आँट आएन । भान्सामा जाने, खाना पकाउने, सँगै बसेर खानेजस्ता काम भने सामान्य रूपमै हुन्छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, मंसिर १७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्थानीय तहमा महिला नेतृत्व र यसको परिणाम

स्थानीय निकायमा महिलाको उपस्थितिले संविधानमा उल्लेख भएअनुसार महिलाको पहुँच वृद्धि गरेको छ । महिला प्रमुख भएका ठाउँमा सहज र सरल रूपमा भेटघाट गर्न सक्ने, मूल मुद्दामा मात्र केन्द्रित रहने, अनावश्यक गफगाफमा समय नखर्चिने र सामाजिक रूपान्तरण तथा विकासका कुरामा महिला सहज रूपमा प्रस्तुत हुने हुँदा त्यसको प्रभाव विकास निर्माणमा पनि पर्ने गरेको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक १९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पर्वमा परिमार्जन

अहिलेको पुस्ता संस्कार, संस्कृतिलाई निरन्तरता दिने कुरामा होस् वा पर्व मनाउने अथवा अन्य परम्पराका विषयमा फरकपन खोजिरहेको अवस्था छ । शैक्षिक एवं चेतनास्तरमा वृद्धि तथा आयआर्जनमा देखा परेको क्रान्तिका कारण पर्वलाई उपलब्धिमूलक र बढी फलदायी बनाउनेतर्फ अहिले सबैको ध्यानाकर्षण बढेको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन ५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सासू–बुहारीको सम्बन्धमा संवाद

महिलाको प्रगतिका बाधक महिला नै हुन् भन्ने भनाइ उहिलेदेखि प्रचलित छ । विशेषतः महिला–महिलाबीचको सम्बन्ध र त्यसभित्रका बोली–व्यवहारलाई लिएर यो भनाइ सिर्जना भएको मानिन्छ । यस विषयमा मुख्यतः सासू–बुहारी सम्बन्धको चर्चा हुन्छ । यसलाई समाजले पनि त्यही रूपमा व्याख्या गर्छ र बुझ्छ । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नक्कली सौन्दर्य प्रसाधनको बिगबिगी

सुन्दर देखिन सबैलाई मन लाग्छ । सुन्दरताका लागि खानपान, व्यायामका साथै गुणस्तरीय सौन्दर्य प्रसाधनले विशेष भूमिका खेल्छन् । अहिले कस्मेटिक्स प्रोडक्टले बजार ढाकिएको छ । बजारको करिब ३५ प्रतिशत हिस्सा यसैले ओगटेको र त्यसमध्ये ९० प्रतिशत सौन्दर्य प्रसाधन त नक्कली हुने सम्बन्धित व्यवसायीहरू बताउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार २५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

जीवनलाई कसरी खुसी  र सार्थक बनाउने ?

‘लाइफ्स अल्टिमेट डेस्टिनेसन इन ह्याप्पिनेस– अल्जेरियाका फिक्सन फिलोसफर अल्बर्ट कामसले भनेझैं पैसा, प्रतिष्ठा, पावर, पोजिसन प्राप्त गर्न चाहनेहरूको पनि यी चीजमा अन्तिम गन्तव्य खुसी नै हो । दौडधूप, कडा परिश्रम, सीप र क्षमता अनि समय खर्च गर्ने पनि खुसी प्राप्तिकै लागि हो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, वैशाख २४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

ट्रोलिङ टेन्सन

जथाभावी रूपमा प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू अझ भनौं महिलाहरूको तस्बिरलाई नकारात्मक तरिकाले सामाजिक सञ्जालमा प्रयोग गर्नुलाई ट्रोल भनिन्छ । सामाजिक सञ्जालको बिस्तारसँगै यसको प्रयोग विशेष रूपमा ख्यातिप्राप्त व्यक्तिहरू, राजनीतिज्ञ, सिनेकर्मी तथा महिलाहरूमा गरिएको पाइन्छ । झट्ट हेर्दा एकछिन रमाइलो लाग्ने ट्रोल अब क्रमशः एउटा सामाजिक अपराध बन्दै गएको छ ।

नारी संवाददाता , चैत्र २२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रेमलाई हेर्ने दृष्टिकोण

उहिले प्लेटोनिक प्रेममा विश्वास गरिन्थ्यो, जहाँ आत्मीय प्रेम र सम्मान हुन्थ्यो, देखादेखमै सारा भावहरू साटिन्थे, भावनाहरू बुझिन्थे । जुग बित्दै जाँदा स्वतन्त्र र खुल्ला प्रेमले स्थान लिँदै गयो । अहिलेको प्रेम सम्बन्ध अस्थायी र ज्यादातर मनोरञ्जनका साथै लाभ प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने हुँदा उहिले जस्तो पवित्र तथा दीर्घजीवी प्रेमको अभाव खट्किँदै गएको विभिन्न शोधले देखाउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, फाल्गुन १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --