बहस

सासू–बुहारीको सम्बन्धमा संवाद

महिलाको प्रगतिका बाधक महिला नै हुन् भन्ने भनाइ उहिलेदेखि प्रचलित छ । विशेषतः महिला–महिलाबीचको सम्बन्ध र त्यसभित्रका बोली–व्यवहारलाई लिएर यो भनाइ सिर्जना भएको मानिन्छ । यस विषयमा मुख्यतः सासू–बुहारी सम्बन्धको चर्चा हुन्छ । यसलाई समाजले पनि त्यही रूपमा व्याख्या गर्छ र बुझ्छ ।  मञ्जु कार्की पाण्डेमेकअप आर्टिस्टम सासू–बुहारीको सम्बन्ध नराम्रो त भन्दै भन्दिन । यद्यपि कतिपय स–साना कुरामा असमझदारी भने हुनसक्छ । सासूले त्यही कुरा छोरीलाई भन्दा सामान्य रूपमा लिइन्छ तर बुहारीलाई उही कुरा भन्यो भने अर्कै अर्थ लाग्न सक्छ जुन बुझाइमा निर्भर रहन्छ । बुहारीले पनि आमाजस्तै सोचेर अलि ठूलो स्वर गर्‍यो भने नराम्रो रूपमा लिइन्छ । अर्को मुख्य कुरा भनेको सासू–बुहारी दुवैको छोरासँगको अट्याचमेन्ट हो जस्तो लाग्छ जसका कारण भावनात्मक इस्युहरू पैदा हुन्छन् । यद्यपि अहिलेको पुस्तामा धेरै परिवर्तन आइसकेको छ । अहिलेका बुहारीहरू प्रोफेसनल हुन्छन् भने सासूले घरको काममा सघाउँछन्, बुहारीले नै गर्नुपर्छ भन्ने बाध्यता हुँदैन । मेरै आमा र बुहारीलाई हेर्दा आमा–छोरी भन्दा कम छैनन् । बुहारीले मेरी आमालाई छोरीले जस्तै माया एवं सम्मान गर्छिन् । आमाले पनि बुहारीलाई छोरीकै रूपमा माया गर्नुहुन्छ । महिमा सिंहसमाजशास्त्री तथा उप–प्राध्यापक त्रिचन्द्र क्याम्पसमेरो विचारमा पहिलेका सासूहरूले आफूले भोगेका दुःख–पीडा सम्झिएर बुहारीले किन दुःख नभोग्ने भन्ने सोचका कारण यस्तो हुनसक्छ । अर्को कुरा कतिपय छोरा आमाको अधीनमा हुन्छन् । उनीहरूले आफूले भनेको भैरहेको हुन्छ । घरमा बुहारी भित्रिएपछि फरक व्यवहार पाउँदा आमामा अलिकति ईर्ष्या अनि रिस हुनसक्छ । छोरा माध्यम मात्र हुनपुग्छन् र सासू–बुहारीबीच मतभेद सिर्जना हुन्छ । बुहारी पनि नयाँ ठाउँ, नयाँ परिवेशमा धेरै कुरा खुलेर गर्न सक्दिनन् जुन श्रीमान्सँग मात्र सेयर गर्न सक्छिन् । त्यसो हुँदा सासूमा आउन नपाउँदै मेरो छोरालाई के–के न कुरा लगाई भन्ने प्रभाव पर्नसक्छ र समस्या उत्पन्न हुन्छ । अहिलेका कतिपय शिक्षित र बुझेका सासूहरू मैले त्यो दुःख भोगें मेरी बुहारीलाई यस्तो नपरोस् भन्ने पनि सोच्छन् । सासूले बुहारीलाई छोरीसरह माया गरेर पढ्नुपर्छ, काम गर्नुपर्छ भनेर उत्प्रेरित गर्छन् । यदि सासू–बुहारीबीच समस्या आइहाल्यो भने एक–आपसमा सेयरिङ नै समाधानको प्रमुख उपाय हो । बुहारीले पनि सासू भनेकी सताउने चीज मात्र हुन् भन्ने बुझाइमा परिवर्तन ल्याउनुपर्छ । दुवैले एक–आपसका समस्या पहिचान गरी संवाद र छलफलद्वारा त्यसको समाधान गर्नुपर्छ । यसले उनीहरूबीच साथी वा आमा–छोरीसरहको सम्बन्ध स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ र समाजमा एउटा नयाँ आयामको सुरुवात हुन्छ । रमा कार्कीयसमा पहिलेदेखि दिमागमा जरो गाडेर बसेको सोच तथा दृष्टिकोणले भूमिका खेलेको हुन्छ । सासू–बुहारीमा ओपन कम्युनिकेसन कम हुनुका साथै संवादमा धक मान्ने, संकोच मान्ने परम्परा अझै छ । समाजमा त्यस्ता परिवार पनि छन् जुन उदाहरणीय मानिएका छन् । हामी अहिले परिवर्तनको संघारमा भएकाले पारिवारिक पृष्ठभूमि पनि आफ्नै तवरले परिवर्तन भैरहेको छ । छोरासँगको अट्याचमेन्टका कारण छोराले मैले भनेको मानोस् भन्ने आमाको चाहना हुन्छ यो पनि अन्तर्द्वन्द्वको एउटा कारण हुनसक्छ । बुहारीको मनोविज्ञान श्रीमान्का लागि जन्मदिने आमाबाबुसमेत छाडेर आएँ भन्ने किसिमको हुन्छ । त्यसैले पनि सम्बन्धमा चिसोपन सिर्जना हुनसक्छ । विदेशतिर पारिवारिक परामर्श सेवा सहजै उपलब्ध हुन्छन् तर नेपालमा यो भर्खरै मात्र सुरु हुँदैछ । सासू–बुहारीको सम्बन्ध सुमधुर बनाउने उपाय भनेको अन्तरसंवाद एवं पारिवारिक परामर्श नै हो । मैले समस्या परेर आएकाहरूसँग मात्र नभएर समस्या दिनेहरूसँग पनि छुट्टाछुट्टै परामर्श गरी मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेकी छु । नेपालमा अहिले पारिवारिक परामर्श निकै बढेको छ । विवाहअघि सम्बन्धमा रहेका युवायुवतीहरू पनि परामर्शमा निकै रुचि राख्न थालेका छन् । म अहिले मानसिक सुस्वास्थ्यको राष्ट्रिय अभियानको संयोजकका रूपमा यही विषयमा सक्रिय छु । कतिपय मानिस घरभित्रका समस्यालाई लिएर कुल बिग्रियो, घर बिग्रियो भन्दै ग्रहशान्तिका लागि ज्योतिषीकहाँ मात्र नभएर मठ–मन्दिर धाउँछन् तर परिणाम शून्य हुन्छ र अन्त्यमा आफ्नै भाग्यलाई दोष दिएर बस्छन् । त्यसको साटो साइकोसोसियल काउन्सलर, मनोविद्, मनोचिकित्सक आदि प्रोफेसनलहरूकहाँ गएर मनोवैज्ञानिक तवरले तिनको समाधान खोज्नुपर्छ ।शिला शाक्यसिईओ, मिडिया टु मिडियासासू–बुहारीको सम्बन्धका विषयमा धेरै कुराले भूमिका खेल्छ भन्ने मेरो बुझाइ छ । सासू–बुहारीबीच कम अन्तर्क्रिया, बुहारीले सासूसँग धक मान्ने प्रवृत्ति, दुवैको छोरासँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्ध र त्यागप्रतिको मनोभावका कारण सासू–बुहारीबीचको सम्बन्धलाई समाज र स्वयंले पनि फरक ढंगले हेरिएको–बुझिएको जस्तो लाग्छ । मुख्यतः यो विषयप्रति हाम्रो दिमागमा सेट भएर रहेको परम्परागत व्याख्या एवं विश्लेषणले पनि हामीमा ठूलो प्रभाव पारेको छ । यद्यपि अहिलेको समाज निकै बदलिइसकेको छ । मेरी बुहारीले गर्ने केयर, इच्छा लागेका कुराहरू सोध्नेलगायत हरेक व्यवहार आमालाई गर्ने भन्दा कम छैन । मैले पनि उनलाई स्वतन्त्र रूपमा पढ्न, काम गर्न सहयोग गरिरहेकी छु । त्यसैले उनी छोरासँग अमेरिकामा आफ्नो करियरको उचाइ थप्दैछिन् । हामीबीच प्रशस्त संचार–संवाद भैरहन्छ । हामी एक–अर्कामा सुख–दुःखलगायत घर–व्यवहारका कुरा साटासाट गर्छौं । कतिपय कुरामा उनको निर्णय मान्य हुन्छ भने कतिपयमा मेरो । आपसी समझदारीमै सम्बन्ध सुमधुर र बलियो हुने हो भन्ने कुरा हामीले बुझेका छौं । हरेकले यसरी नै बुझिदिने हो भने सासू–बुहारीको सम्बन्धको परिभाषा फेरिन लामो समय लाग्दैन । डा. रचना शर्मा बस्नेतमनोचिकित्सकसासू–बुहारीको सम्बन्धमा यही नै भन्ने ठोस कारण (स्पेसिफिक रिजन) हुँदैन । नेपाल, भारतलगायतका मुलुकका हामीमा इन्डिपेन्डेन्ट हिसाबमा बाहिर गएर बस्नु हुँदैन भन्ने धारणा प्रबल छ । आमाले पनि मेरो छोरा नै हो भन्ने हिसाबले हेरेका हुन्छन् र बाहिरबाट आउने बुहारीको पनि अट्याजमेन्ट उस्तै हुन्छ । मूलतः इन्सेक्युरिटी नै यसको मुख्य कारण हो भन्ने मलाई लाग्छ । मलाई छोराले माया गर्दैन कि भन्ने त्रास आमामा हुनसक्छ । यद्यपि अहिले पहिलेको तुलनामा धेरै परिवर्तन आएको छ । अहिलेका सासू–बुहारीहरू मिलेर सँगै काम गरिरहेका हुन्छन् । परिवारमा अहिले यस्ता समस्या बिस्तारै कम हुँदै गएको पाइन्छ । बुहारीको हकमा पनि नयाँ ठाउँ, नयाँ परिवेश, नयाँ मानिसहरूमाझ आइपुग्दा सुरु–सुरुमा जसलाई पनि केही समस्या हुन्छ । यस्ता समस्या आइहाले मनोचिकित्सक, मनोविद्, सामाजिक–पारिवारिक परामर्शदाता आदि कहाँ पुगेर परामर्शमार्फत समस्या समाधान गर्न सकिन्छ । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नक्कली सौन्दर्य प्रसाधनको बिगबिगी

सुन्दर देखिन सबैलाई मन लाग्छ । सुन्दरताका लागि खानपान, व्यायामका साथै गुणस्तरीय सौन्दर्य प्रसाधनले विशेष भूमिका खेल्छन् । अहिले कस्मेटिक्स प्रोडक्टले बजार ढाकिएको छ । बजारको करिब ३५ प्रतिशत हिस्सा यसैले ओगटेको र त्यसमध्ये ९० प्रतिशत सौन्दर्य प्रसाधन त नक्कली हुने सम्बन्धित व्यवसायीहरू बताउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार २५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

जीवनलाई कसरी खुसी  र सार्थक बनाउने ?

‘लाइफ्स अल्टिमेट डेस्टिनेसन इन ह्याप्पिनेस– अल्जेरियाका फिक्सन फिलोसफर अल्बर्ट कामसले भनेझैं पैसा, प्रतिष्ठा, पावर, पोजिसन प्राप्त गर्न चाहनेहरूको पनि यी चीजमा अन्तिम गन्तव्य खुसी नै हो । दौडधूप, कडा परिश्रम, सीप र क्षमता अनि समय खर्च गर्ने पनि खुसी प्राप्तिकै लागि हो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, वैशाख २४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

ट्रोलिङ टेन्सन

जथाभावी रूपमा प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू अझ भनौं महिलाहरूको तस्बिरलाई नकारात्मक तरिकाले सामाजिक सञ्जालमा प्रयोग गर्नुलाई ट्रोल भनिन्छ । सामाजिक सञ्जालको बिस्तारसँगै यसको प्रयोग विशेष रूपमा ख्यातिप्राप्त व्यक्तिहरू, राजनीतिज्ञ, सिनेकर्मी तथा महिलाहरूमा गरिएको पाइन्छ । झट्ट हेर्दा एकछिन रमाइलो लाग्ने ट्रोल अब क्रमशः एउटा सामाजिक अपराध बन्दै गएको छ ।

नारी संवाददाता , चैत्र २२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रेमलाई हेर्ने दृष्टिकोण

उहिले प्लेटोनिक प्रेममा विश्वास गरिन्थ्यो, जहाँ आत्मीय प्रेम र सम्मान हुन्थ्यो, देखादेखमै सारा भावहरू साटिन्थे, भावनाहरू बुझिन्थे । जुग बित्दै जाँदा स्वतन्त्र र खुल्ला प्रेमले स्थान लिँदै गयो । अहिलेको प्रेम सम्बन्ध अस्थायी र ज्यादातर मनोरञ्जनका साथै लाभ प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने हुँदा उहिले जस्तो पवित्र तथा दीर्घजीवी प्रेमको अभाव खट्किँदै गएको विभिन्न शोधले देखाउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, फाल्गुन १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सम्बन्धमा अविश्वास किन ?

तँ भन्दा म के कम भन्ने अहंले गर्दा सम्झौतामा आउन नसक्दा सम्बन्धमा वैमनस्यता बढ्दै गएको छ । एक–अर्कामा विश्वासको कमी देखिन्छ । हामी अरूलाई विश्वासले भन्दा शंकाको नजरले हेर्छौं । परिवारमा एक–अर्कामाथि अविश्वास गर्नेबित्तिकै सम्बन्धमा नकारात्मक असर पर्नु नौलो कुरा होइन ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, माघ ८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्वदेशमै उत्साहित युवा

मानिसले खोजिरहेको कुरा यहीँ दिऊँ भन्ने चाहनाका कारण अहिले थुप्रै युवा विदेश जान छोडेर आफ्नै उद्यममा लागेका छन् । नयाँ अवधारणा भित्र्याउँदै मुलुक बनाऊँ भन्ने अभियानमा दृढ छन् जुन पछिल्लो समयको अत्यन्त सकारात्मक उपलब्धि हो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, पुस १३, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्वदेशमै उत्साहित युवा

द्वन्द्वकालको मध्यमा त दैनिक ३ हजार युवा बिदेसिइरहेको खबर सार्वजनिक भएको थियो । जब विदेशी शिक्षा हासिल गरेपछि नेपाल फर्किएर स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने युवाहरू देखिन थाले तब उनीहरूका सफलताका कथा र विदेशमा गरेको संघर्ष सुनेर, पढेर, थाहा पाएर सजग हुने युवाहरू स्वदेशमै पसिना बगाऔं–आफ्नै देश निर्माण गरौं भन्ने अभियानमा जुट्न थाले ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, पुस १२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रदूषणले स्वास्थ्य र सौन्दर्यमा पार्ने असर

मानिसको शरीरमा लाग्ने ५० प्रतिशतभन्दा बढी रोगको कारण बाहिरी वातावरण एवं प्रदूषण हो भन्ने तथ्य सार्वजनिक भएको धेरै भएको छैन । प्रदूषणका कारण छालाको संक्रमण मात्र बढ्छ भन्ने लागे पनि यसले शरीरको भित्री भागमा समेत असर पुर्‍याउँछ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, मंसिर १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिला कसरी सुरक्षित रहने ?

मुलुकमा महिला हिंसाका घटना बढ्दो क्रममा देखिन्छन् । दिनहुँजसो बाहिरिइरहेका बलात्कार तथा एसिड प्रहारका घटनाले समाज कतातिर धकेलिँदैछ आँकलन गर्न हम्मे–हम्मे परिरहेको अवस्था त छ साथै अब छोरीचेलीले समाजमा कसरी सुरक्षित रहने भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै बढ्दै गएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक २५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पर्वको प्रभाव

चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा हरेक जात–जाति, उमेर, समूह, पेसा वा व्यवसायका मानिसलाई यसको चटारोले छोप्छ । हाम्रा मौलिक चाड हरेकका लागि संस्कार, खुसी साट्ने मौका अनि सुस्ताउने समय भएका छन् अहिले ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --