बहस

महिला किन टार्गेटमा ?

यो विषय अहिलेसम्मको परिवेश हेर्दा पुरुषप्रधान समाजमा महिला हावी हुने भयो भन्ने त्रासयुक्त सोचको उपज हो । महिला बोल्ड भएर बोल्न थालेपछि असुरक्षाको भावना जागृत भयो । यसअघि यही कुरा अरूले पनि बोलेका थिए, तर तिनीहरू पुरुष भएकाले टार्गेटमा परेनन् । मैले बोलेको कुरालाई अर्को अर्थ लगाई बङ्ग्याएर मलाई गालीगलौज गर्ने र गलाउने काम भयो । अपशब्द प्रयोग गरी मलाई कमजोर पार्न खोजियो । घरपरिवार सम्हालेर बसेकी मलाई क्षणभरका लागि गलायो । यो निरन्तर रूपमा अगाडि बढिरहेकी छे । यसलाई ठीक पार्न पाए पुरुष हावी कायमै रहन्थ्यो भन्ने थियो । जति मलाई गाली बर्साइयो, त्यति राम्रा चलचित्र लिएर आउँछु, अब म । यहाँ पुरुषप्रधान दबदबा कतिसम्म छ भने म पनि मान्छु महानायक तर खोइ त महानायिका ? भारतमा सुचित्रा सेनलाई महानायिका घोषणा गरियो, बाबा फाल्के पुरस्कार छोडेर उनले जनताले दिएको महानायिका पद लिइन्, खोइ नेपाली नारीले हाम्रो देशमा त्यो महसुस गर्न पाएको ? प्रायः देशको इतिहासमा चलचित्रमा महानायक छैनन् ।हामीकहाँ हेडलाइन हेरेर गाली गर्ने प्रवृत्ति छ । दुई–तीन दिन यसले मलाई अत्यन्तै गाह्रो बनायो । किनकि म परिवारसँग बसेकी केटी हुँ । मलाई बहिष्कार गर्नेसम्मका शब्दहरू प्रहार गरियो । म पनि ३० वर्ष यही क्षेत्रलाई योगदान दिएकी मान्छे हुँ । आज पुरुषलाई सम्मान गर्ने निहुँमा महिलालाई अपमान गरियो । खै कहाँ भयो त कलाकारको सम्मान ? मेरा चलचित्र बहिष्कार गर्ने, मलाई गोली ठोक्ने, बाटोमा भेटे बलात्कार गर्नेजस्ता तुच्छ शब्दहरू ममाथि प्रहार भए । दरिद्र मानसिकता भएकाले यसो गरे । सुशान्त सिंह राजपूतको घटनामा किन त्यसो गरेको होला भन्ने मान्छे मै हुँ । किन मान्छे आत्महत्या गर्छन् भन्दा यस्तै भएर रहेछ, जुन म आफू स्वयंले भोग्नुपर्‍यो तर मैले हार मानिन । मेरो टिमले, परिवारले सम्झाएपछि ‘मान्छे चिन्नु पर्छ’ भन्नेमा अडिग रहें । अब त म झन बलियो भएकी छु । दर्शक मेरा देउता हुन् । चाणक्यका अनुसार अप्ठ्यारोमा मानिस सधै संयमित भएर बस्नुपर्छ । म यसरी नै बस्छु, यसैगरी काम गर्छु । मलाई संसार गुलियो मात्रै लाग्थ्यो तर होइन रहेछ भन्ने पाठ सिकें । डा. रेणु अधिकारी, महिला अधिकारकर्मीसमग्रमा, भन्नुपर्दा यो विषय मानसिकताको उपजबाहेक अरू केही होइन । महिला भनेको निश्चित दायराभित्र बस्नुपर्छ भन्ने मानसिकता हामी कहाँ छ । समाजले दिएको स्थानको दायराभित्र महिला बस्नुपर्ने भएकाले यस्ता इस्यु उठ्छन् । हामीलाई सरसर्ती हेर्दा–सुन्दा लाग्छ अशिक्षित, चेतना नभएका मानिसले महिलामाथि हिंसा गर्छन् तर होइन महिलामाथि हिंसा गर्ने समूह भनेको पढेलेखेका र बुझेका मान्छे हुन्,जसलाई महिलाको नेतृत्व स्वीकार्य हुँदैन । एउटा तीज गीतमार्फत महिला आन्दोलनको उद्घोष गरिएको थियो त्यसलाई सबैभन्दा पहिला विश्व हिन्दु महासंघले प्रहार गर्‍यो । जबकि त्यो धर्मसँग जोडिएको विषय नै होइन, महिलाको अस्तित्व र अधिकारसँग जोडिएको कुरा हो । गीतले महिलाको समान अस्तित्व बोलेको थियो । तर त्यसैमा प्रहार गरियो । निडर भएर बोल्ने हिम्मत गर्ने महिलालाई कमजोर पारिन्छ । मलाई नै पनि अत्यन्तै छुच्ची, प्रतिकृयावादी भनेर व्याख्या गर्छन्, अहिले पनि । यी सब महिलालाई झुकाउन, गलाउन, आफ्नो वर्चस्व कायमै राख्न गरिने व्यवहार हुन् । मेरो स्पेस रहिरहन्छ नत्र यस्ता बोल्ड महिला बोल्न थाले भने मेरो स्थान गुम्छ भन्ने सोच भएका मानिसहरूले महिलाका विचार र धारणाका विरुद्ध प्रहार गर्छन् । सुनीता राउत, समाजशास्त्री, समाजशास्त्र विभाग त्रि.वि.नेपाली समाज पितृसत्तात्मक, त्यसमा पनि पुँजीवादी पितृसत्तात्मक अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । यो समाजको चरित्र नै पुरुषहरू सर्वेसर्वा हुन्छन् र महिलाहरू देखाउने, किनिने वस्तु हुन्, मनोरञ्जनका साधन हुन्, नाफा र घाटासँग जोडिएका वस्तु हुन् भनेर लिइन्छ । माथिल्लो वर्गमा पुरुष हुन्छन्, तल्लो वर्गमा महिला । पुरुषप्रधान समाजमा महिलालाई भोग्य वस्तुका रूपमा लिइने भएकाले महिलालाई यस्तो समाजले आफ्नै तरिकाले व्याख्या गर्छ । यो समाजमा पुरुषसँग निर्भर नभई महिला माथिल्लो तहमा पुग्नै सक्दैनन् भन्ने सोच हुन्छ । त्यही कुराले गर्दा समान तरिकाले बोलेको, पुरुषसँग चुनौती मोलेको कुरा स्वीकार गर्न सक्दैनन् । हामी यस्तो सामाजिक संरचनाभित्र छौं त्यसका अन्य उप–प्रणाली पितृसत्तात्मक सोच र संरचनालाई जोगाउने, निरन्तरता दिने र बढावा दिने खालका छन् । अहिलेका मुद्दामा बोल्दा महानायिका पनि त खोज्नुपर्ने नि खोइ त ? महानायक पनि यही समाजले बनाइदिएको हो । पुरुषलाई बनायो, महिलालाई भत्कायो, विभेद यही देखियो । महिलाले पुरुष र पुरुषप्रधान समाजका विरुद्ध बोल्दा र काम गर्दा पागल भनेर उसको पृष्ठभूमि, सारा धरातल खोजिन्छ । यदि यही ठाउँमा पुरुष बोलेको भए फलानो त रियल हिरो भयो, च्यालेन्ज गर्‍यो, कति बहादुर ? भन्ने बुझिन्थ्यो, मानिन्थ्यो तर यो पितृसत्तात्मक समाज र उप–प्रणालीले महिलाले बोलेका कुरालाई आफ्नै तरिकाले बुझ्यो, व्याख्या गर्‍यो र प्रचार–प्रसार गर्‍यो । क्षमायाचना गर्नसमेत बाध्य बनाइयो । यस्तो बेला हामी नारीले क्षमायाचना गर्नुहुँदैन, आफ्नो अडानमा अडिग रहनुपर्छ, समान अस्तित्व र समान हैसियत बनाइरहनुपर्छ अनि मात्रै हामीले जित्छौं । भगवती भट्टराई, मनोविद्मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा यस्ता कुराले महिलाको आत्मसम्मानमा ठेस पुग्छ, सामाजिक चिन्ता, डर, त्रास, डिप्रेसनलगायत तनावको तह उच्च हुन्छ । चिन्ताले रोगबाट ग्रसित बनाउँछ । चिन्ताले हुने रोग र सामाजिक चिन्तामा फरक छ । सामाजिक चिन्ता भनेको समाजमा घुलमिल हुन, खुल्न, आफ्ना कुरा राख्ने चाहनालाई कमजोर बनाउनु हो । आफूलाई कमजोर ठान्नु नकारात्मक सोच आउने क्रियाकलापभित्र पर्छन् । यस्ता विषयले मानिसमा भित्री समस्या निम्त्याउँछ । यो भनेको आफूले आफैंलाई कम आँक्ने, आफूलाई गलत र कमजोर ठान्नु हो । तर यस्ता कुराबाट महिला बाहिर निस्किनका लागि सबैभन्दा पहिले आफ्नो मनोबल  दह्रो बनाउनुपर्छ । मनोवैज्ञानिक रूपमा आफूले आफूलाई बलियो बनाउनुपर्छ । आफूलाई भित्रैदेखि बलियो बनाउने र आफैंभित्र कन्भिन्सिङ क्षमता बढाउनु जरुरी छ । नसकेको खण्डमा कोसँग सहयोग लिँदा आफूलाई सहज र प्रभावकारी हुन्छ उसैसँग सल्लाह र परामर्श लिनु उत्तम हुन्छ ।

नारी संवाददाता , भाद्र १५, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

डरले दबियो मिटू 

कार्यस्थलमा हुने यौन दुव्र्यवहारविरुद्ध बोल्ने वा कुरा राख्ने कुनै निकाय नहुँदा र घटनाबारे बोल्न पीडित डराउने कारण नेपालमा मिटु अभियान अघि बढ्न नसकेको अभियन्ताहरूले बताएका छन् । 

प्रकृति दाहाल, माघ २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिनावारी किन बार्ने ?

जहाँसम्म मैले भोगेको तथा देखेको कुरा छ, मेरो परिवारबाट यो अवस्थामा तिमी स्वच्छ र स्वस्थ बस्नुपर्छ भन्ने नै सिकाइयो । ठ्याक्कै दिमागमा आएको कुरा, हिजोदेखि आजसम्म रजस्वला भएको अवस्थामा म पूजाकोठाभित्र छिर्दिन, सायद म भगवान्प्रति बढी आस्थावान् भएर होला । मलाई रजश्वला भएको अवस्थामा पूजाकोठामा जाने आँट आएन । भान्सामा जाने, खाना पकाउने, सँगै बसेर खानेजस्ता काम भने सामान्य रूपमै हुन्छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, मंसिर १७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्थानीय तहमा महिला नेतृत्व र यसको परिणाम

स्थानीय निकायमा महिलाको उपस्थितिले संविधानमा उल्लेख भएअनुसार महिलाको पहुँच वृद्धि गरेको छ । महिला प्रमुख भएका ठाउँमा सहज र सरल रूपमा भेटघाट गर्न सक्ने, मूल मुद्दामा मात्र केन्द्रित रहने, अनावश्यक गफगाफमा समय नखर्चिने र सामाजिक रूपान्तरण तथा विकासका कुरामा महिला सहज रूपमा प्रस्तुत हुने हुँदा त्यसको प्रभाव विकास निर्माणमा पनि पर्ने गरेको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक १९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पर्वमा परिमार्जन

अहिलेको पुस्ता संस्कार, संस्कृतिलाई निरन्तरता दिने कुरामा होस् वा पर्व मनाउने अथवा अन्य परम्पराका विषयमा फरकपन खोजिरहेको अवस्था छ । शैक्षिक एवं चेतनास्तरमा वृद्धि तथा आयआर्जनमा देखा परेको क्रान्तिका कारण पर्वलाई उपलब्धिमूलक र बढी फलदायी बनाउनेतर्फ अहिले सबैको ध्यानाकर्षण बढेको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, आश्विन ५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सासू–बुहारीको सम्बन्धमा संवाद

महिलाको प्रगतिका बाधक महिला नै हुन् भन्ने भनाइ उहिलेदेखि प्रचलित छ । विशेषतः महिला–महिलाबीचको सम्बन्ध र त्यसभित्रका बोली–व्यवहारलाई लिएर यो भनाइ सिर्जना भएको मानिन्छ । यस विषयमा मुख्यतः सासू–बुहारी सम्बन्धको चर्चा हुन्छ । यसलाई समाजले पनि त्यही रूपमा व्याख्या गर्छ र बुझ्छ । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण १५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नक्कली सौन्दर्य प्रसाधनको बिगबिगी

सुन्दर देखिन सबैलाई मन लाग्छ । सुन्दरताका लागि खानपान, व्यायामका साथै गुणस्तरीय सौन्दर्य प्रसाधनले विशेष भूमिका खेल्छन् । अहिले कस्मेटिक्स प्रोडक्टले बजार ढाकिएको छ । बजारको करिब ३५ प्रतिशत हिस्सा यसैले ओगटेको र त्यसमध्ये ९० प्रतिशत सौन्दर्य प्रसाधन त नक्कली हुने सम्बन्धित व्यवसायीहरू बताउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, असार २५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

जीवनलाई कसरी खुसी  र सार्थक बनाउने ?

‘लाइफ्स अल्टिमेट डेस्टिनेसन इन ह्याप्पिनेस– अल्जेरियाका फिक्सन फिलोसफर अल्बर्ट कामसले भनेझैं पैसा, प्रतिष्ठा, पावर, पोजिसन प्राप्त गर्न चाहनेहरूको पनि यी चीजमा अन्तिम गन्तव्य खुसी नै हो । दौडधूप, कडा परिश्रम, सीप र क्षमता अनि समय खर्च गर्ने पनि खुसी प्राप्तिकै लागि हो ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, वैशाख २४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

ट्रोलिङ टेन्सन

जथाभावी रूपमा प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू अझ भनौं महिलाहरूको तस्बिरलाई नकारात्मक तरिकाले सामाजिक सञ्जालमा प्रयोग गर्नुलाई ट्रोल भनिन्छ । सामाजिक सञ्जालको बिस्तारसँगै यसको प्रयोग विशेष रूपमा ख्यातिप्राप्त व्यक्तिहरू, राजनीतिज्ञ, सिनेकर्मी तथा महिलाहरूमा गरिएको पाइन्छ । झट्ट हेर्दा एकछिन रमाइलो लाग्ने ट्रोल अब क्रमशः एउटा सामाजिक अपराध बन्दै गएको छ ।

नारी संवाददाता , चैत्र २२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रेमलाई हेर्ने दृष्टिकोण

उहिले प्लेटोनिक प्रेममा विश्वास गरिन्थ्यो, जहाँ आत्मीय प्रेम र सम्मान हुन्थ्यो, देखादेखमै सारा भावहरू साटिन्थे, भावनाहरू बुझिन्थे । जुग बित्दै जाँदा स्वतन्त्र र खुल्ला प्रेमले स्थान लिँदै गयो । अहिलेको प्रेम सम्बन्ध अस्थायी र ज्यादातर मनोरञ्जनका साथै लाभ प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने हुँदा उहिले जस्तो पवित्र तथा दीर्घजीवी प्रेमको अभाव खट्किँदै गएको विभिन्न शोधले देखाउँछन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, फाल्गुन १९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सम्बन्धमा अविश्वास किन ?

तँ भन्दा म के कम भन्ने अहंले गर्दा सम्झौतामा आउन नसक्दा सम्बन्धमा वैमनस्यता बढ्दै गएको छ । एक–अर्कामा विश्वासको कमी देखिन्छ । हामी अरूलाई विश्वासले भन्दा शंकाको नजरले हेर्छौं । परिवारमा एक–अर्कामाथि अविश्वास गर्नेबित्तिकै सम्बन्धमा नकारात्मक असर पर्नु नौलो कुरा होइन ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, माघ ८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --