अन्तर्वार्ता

‘लिडरले लिडर जन्माउनुपर्छ’

डा. संगीता मिश्र– निर्देशक, परोपकार प्रसूति तथा स्त्री रोग अस्पताल, थापाथलीथापाथलीस्थित परोपकार प्रसूति तथा स्त्री रोग अस्पतालकी निर्देशक डा. संगीता मिश्र प्रो–एक्टिभ तथा आफैं अग्रसर भई काम गर्ने स्वभावकी छन् । गत असारमा उनी परोपकारकी निर्देशक बनेकी हुन् । भारत झारखण्डस्थित राँचीमा जन्मेकी, हुर्केकी र प्रारम्भिकदेखि एमबीबीएससम्मको शिक्षा उनले त्यहींबाट पूरा गरिन् । सन् २००५ मा धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानबाट एमडी गरेकी उनले सन् २००९ मा अमेरिकास्थित जोन्स हप्किन्स विश्वविद्यालयबाट पूर्ण छात्रवृत्तिमा एमपीएच शिक्षा हासिल गरिन् । उनले धरानको बीपी कोइराला प्रतिष्ठान र काठमाडौंको कान्ति बाल अस्पतालमा मेडिकल अधिकृत तथा कोसी अञ्चल अस्पतालमा मेडिकल सुपरिन्टेन्डेड भई सेवा गरिसकेकी छन् । कोभिड–१९ को कहर जारी रहेकै बेला कोसी अस्पतालमा कार्यरत रहँदा विराटनगर महानगरपालिका र प्रदेश सरकारसँग समन्वय गरी राम्रो काम गरेको भन्दै उनले धेरै प्रशंसा बटुल्न सफल भइन् । महिला, स्वास्थ्य, कोरोनालगायतका विषयमा केन्द्रित रही डा. संगीतासँग नारीकी उपासना घिमिरेले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश–  स्वास्थ्यका विविध क्षेत्र हुँदाहुँदै स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ बन्ने सोच कसरी आयो ?सुरुदेखि नै मलाई प्रसूति तथा स्त्री रोग र पब्लिक हेल्थमा रुचि भएकाले गाइनोकलोजी विषय पढेकी हुँ ।उच्च शिक्षाका लागि अमेरिका पुगेका बेला उतै काम गरी बस्न मन लागेन ?  अमेरिकामा पढ्दा जागिरको प्रस्ताव आएकै हो । मेरो विचारमा अमेरिका अध्ययनका लागि ठीक हो । मलाई आफ्नै देशमा केही गर्नुपर्छ, करिअर यहीं छ भन्ने लाग्यो र नेपाल फर्किएँ ।कतिपय चिकित्सक त उपत्यकामै काम गर्न मन पराउँछन्, तपाईंले विराटनगर किन रोज्नुभयो ?  २०६९ मा लोकसेवामार्फत सरकारी सेवामा प्रवेशसँगै मेरो पोस्टिङ काठमाडौंस्थित प्रसूति गृहमा भएको थियो, तर मैले कोसी अस्पताल रोजें । सुरुदेखि नै विराटगरमा महिलाका लागि छुट्टै अस्पताल बनाउने मेरो अठोट थियो । त्यही अठोटले मलाई त्यता तानेको हो । विराटनगरमा ‘अफिस अफ डिफेन्स कर्पोरेसन अमेरिकन आर्मी’ सँग समन्वय गरी महिला अस्पतालको शिलान्यास गरिसकेकी छु  ।  कोभिड–१९ को सुरुवातमा विराटनगरमा तपार्इंले खुबै चर्चा पाउनुको कारण के हो ?संजोग नै भन्नुपर्छ, कोभिड आउनु र म मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट हुनु सँगसँगै भयो । मेरा लागि नयाँ प्रशासनिक अनुभव, जिम्मेवारी र सँगसँगै चुनौती पनि थियो । ३ सय ५० बेडको अस्पताल हाँक्नु र ५ सय ५० कर्मचारी लिएर चल्नु, सँगै कोभिड व्यवस्थापन गर्नु सुरुमा एकदमै चुनौती थियो । केही बाधा अवरोध पनि भयो । तर, स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारसँग राम्रो समन्वय गरी छुट्टै कोभिड अस्पताल स्थापना गर्न सकेंं । नेपालभरमा सबभन्दा पहिले उदयपुरको भुल्केमा कोभिड आउटब्रेक भएको थियो । त्यो बेला त्यो म्यानेज गर्न कोसी अञ्चल अस्पताल सफल भयो । सायद त्यही भएर चर्चा पाएँ कि ।  अहिलेको विषम परिस्थितिमा कार्यभार सम्हाल्दा कस्तो महसुस भएको छ ?  प्रसूति गृहको निर्देशक हुँदा अवार्ड नै पाएजस्तो लागेको छ । ठूलो जिम्मेवारी पाएकी छु, यसको पालना र कार्यान्वयन पनि राम्ररी गर्नेछु । कोभिडका कारण परिस्थिति अलिकति अप्ठ्यारो चाहिँ छ । अस्पतालको सीमित जनशक्ति, बिरामीको चाप पनि त्यति नै छ । कोभिड पोजिटिभ महिलाको व्यवस्थापन कसरी गर्ने, एक किसिमको त्रास र अन्योल पनि छ । अलिकति अप्ठ्यारो छ तर पनि मन्त्रालयसँग समन्वय गरिरहेको छु, त्यसैले सहज छ ।  प्रसूति गृहमा कोभिडका पोजिटिभ बिरामीको म्यानेज कसरी भइरहेको छ ?पहिलेको तुलनामा अहिले यसका बिरामी बढेका छन् । हरेक दिन शंकास्पद १२ जना जति महिला आउने गरेका छन् । कोभिड पोजिटिभका लागि नेपाल सरकारको दुई सय बेड बनाउने योजना भए पनि तत्कालका लागि ३० जनाको बेड क्षमता छ ।   कोभिडका कारण महिलाले के–कस्ता स्वास्थ्य समस्या झेल्नुपरेको छ ?डरले पनि अस्पताल आउने महिला छन् । लकडाउनका कारण ल्याइदिने मानिस छैनन् । यो समयमा महिलामा अनिच्छित गर्भधारणको समस्या एकदमै बढेको छ । परिवार नियोजनका साधनमा कमी आएको छ । नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउन पाएका छैनन् । सानो रोगको समयमै उपचार नहुँदा विकराल रूप लिएको छ । समयमै अस्पताल जान नसक्दा मातृ मृत्युदर वृद्धि भएको छ । कोभिड अन्त्य कहिले हुन्छ भन्ने थाहा नभएकाले योसँगै बाँच्न सिक्नुका साथै खानपिनमा पनि ध्यान दिनुपर्‍यो ।उपचार गरेको बिरामी निको हुँदा कस्तो महसुस हुन्छ ? काम गर्दाका केही अविष्मरणीय घटना बताइदिनु न ।उपचारपछि निको भएकाको हाँसोले दिने सन्तुष्टिभन्दा अरू ठूलो केही छैन । कोसी अस्पतालमा कार्यरत रहँदा एउटी महिला असुरक्षित गर्भपतन गरेर आएकी थिइन्, पाठेघरमै प्वाल परेको थियो, हामीले अप्रेसन गर्‍यौं । रक्तस्रावका कारण ती महिलालाई रगत पनि धेरै चढाउनुपर्ने भयो । रगत चढाउँदा उनको शरीरमा रगत जम्ने क्षमता घटिसकेको थियो, त्यतिबेला हाम्रो टिमले धेरै प्रयासपछि महिलाको पाठेघर जोगाउन पाउँदा धेरै खुसी लागेको थियो ।    महिला भएर जिम्मेवार पदमा रहँदा कत्तिको अप्ठ्यारो महसुस भएको छ ?आफूमाथि पूर्ण विश्वास भएकाले मलाई अप्ठ्यारो कहिले पनि भएन । काम गर्ने बेलाको एउटा अनौठो अनुभव छ, मसँग । पहिलो पटक विराटनगरमा कोभिड कमिटीको मिटिङ थियो, जसमा सबै कार्यालय प्रमुखदेखि जिम्मेवार पदका विभाग (पुलिस, प्रशासन, सीडीओ, नगरपालिकाका मेयर) का सँग म एक्लो महिला थिएँ, त्यो हलमा । त्यति बेला निर्णायक तहमा महिला सहभागिता कति कम छ भन्ने महसुस मैले गरें । निर्णायक तहमा महिला हुनु कत्तिको जरुरी छ भन्ने कुरा पनि त्यही दिन महसुस गरें । काम गर्दा मलाई अप्ठ्यारो नभए पनि निर्णायक तहमा महिलाको संख्या कति न्यून रहेछ भन्ने महसुस गरायो । मलाई आफ्नो क्षमतामाथि कहिले पनि प्रश्न उठेन । प्रतिस्पर्धामा पुरुष भए पनि महिलाले आफ्नो हिसाबले र पुरुषले आफ्नो हिसाबले काम गर्ने हो ।निर्णायक तहमा महिलाको संख्या बढाउन के गर्नुपर्ला ?सशक्तीकरण हुनुपर्छ । जति पनि महिला निर्णायक तहमा पुगेका छन् उनीहरूले आफ्नो मातहतमा रहेका (जुनियर) लाई माथि ल्याउन सपोर्ट गरी उपयुक्त वातावरण सिर्जना गरिदिनुपर्छ । मेरो सोच ‘लिडरले लिडर जन्माउनुपर्छ, फलोअर होइन ।’ मैले यो ठाउँ छोडे भने त्यहाँ अर्को महिला आउनुपर्छ भन्ने स्थिति बनाइदिनुपर्छ । यसका लागि त्यो तहमा पुग्न सक्ने सम्भावित क्षमतावान महिलामा नेतृत्व गर्ने क्षमता अभिवृद्धिका लागि उपयुक्त वातावरण निर्माण गरिदिनुपर्छ ।  महिला जागरुक हुनका लागि के गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ?जनचेतना, शिक्षा र अवसर जरुरी छ । महिलाको कामलाई आर्थिक लाभको हिसाबले हेरिन्छ, जबकि उसले काम गर्नु स्वावलम्बनका लागि जरुरी छ । उसलाई आफैं आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्न जरुरी छ । जागिर गरेर कति आम्दानी हुन्छ भन्ने कुराभन्दा पनि जागिर गर्नु महत्त्वपूर्ण छ । त्यसले महिलामा स्वाभिमान, आत्मविश्वास बढ्छ । काम गरिरहेका महिलाले घरको जिम्मेवारी पनि निर्वाह गर्नुपर्दा दोहोरो भूमिकामा छन्, त्यसैले घरको जिम्मेवारी अरूले पनि लिइदिनुपर्छ । महिला दुवैतिरबाट पेलिनु भएन । कतिपय कुरामा महिला र कतिपय कुरामा पुरुष राम्रा छन् । त्यसैले मेरो, तेरोभन्दा पनि हाम्रो भन्ने साझा जिम्मेवारीको धारणाले अघि बढ्नुपर्छ ।   महिला आ–आफ्नो क्षेत्रमा जिम्मेवार पदमा पुग्नका लागि के गर्नुपर्ला ?सपना देख्नुपर्छ । लक्ष्यमा पुग्छु भन्ने अठोट लिनुपर्छ । आफ्नो क्षमता अभिवृद्धि गर्नुपर्छ । त्यसका लागि सुरुदेखि नै लगनशील भएर लागिपर्नुपर्छ । समुदायसँग लड्न र आफ्ना लागि आफैं बोल्न सक्नुपर्‍यो । म सक्छु भन्ने कुरा सोच र व्यवहारमा पनि देखाउनुपर्छ ।बाहिरी जिल्ला र यहाँको महिलाको स्वास्थ्य स्थिति कस्तो पाउनुभयो ?लगभग उस्तै–उस्तै छ । काठमाडौंलाई ठूलो ठाउँ बुझे पनि यहाँ महानगरमा हुने गरिबी (अर्बन पोभर्टी) धेरै छ । काठमाडौं बस्दैमा स्वास्थ्य राम्रो हुने होइन । ग्रामीण भेगबाट रेफर भएर आउने महिला पनि उत्तिकै छन् । समग्रमा महिलाको स्वास्थ्य हेर्ने हो भने उस्तै छ । सेवामा पहुँचको हिसाबले काठमाडौंमा अलिकति राम्रो छ, उताको तुलनामा । तर, स्वास्थ्य अवस्था र जागरुकता उस्तै–उस्तै छ । पढेलेखेकामा जागरुकता यहाँ र उता उस्तै छ ।पहिलेको तुलनामा महिलाको स्वास्थ्यमा सुधार भएको हो ? स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन के गर्नुपर्छ ?  पहिलेभन्दा अहिले राम्रो छ । पहिले धेरै महिलामा एनिमिया देखिन्थ्यो । कतिपय महिलाले रोग लुकाउँथे । असुरक्षित गर्भपतन धेरै गराउँथे । स्वास्थ्यबारेमा आफैं निर्णय गर्न सक्दैनथे । अहिले त्यो अवस्था नभए पनि अनुपातिक हिसाबले सुधार धेरै कम छ । यो क्षेत्रमा धेरै काम गर्न बाँकी छ । समानतासँगै समता (इक्विटी) को कुरा गर्नुपर्छ । स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउनका लागि जनचेतना हुनुपर्छ । महिला परिवारको पिलर हो । महिला स्वस्थ र खुसी छ भने परिवारै स्वस्थ र खुसी हुन्छ भन्ने कुरा बुझ्नु र बुझाउनु जरुरी छ । यसका साथै महिलाको स्वास्थ्य र शिक्षा राज्यको मुद्दा भएमा मात्र सुधार हुन्छ । राज्यले महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य र शिक्षाको क्षेत्रमा लगानी गर्नुपर्‍यो ।भविष्यको योजना के छ ?स्वास्थ्यमा काम गर्ने र पिछडिएको (दलित) बालिकाको शिक्षा क्षेत्रमा पनि काम गर्ने इच्छा छ । पिछडिएका बालिकालाई शिक्षित बनाएर मूलधारमा पुन:स्थापन गर्ने योजना छ । साथै महिला सशक्तीकरणमा पनि काम गर्ने इच्छा छ ।  

उपासना घिमिरे, आश्विन २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

"पद्य र गद्य लेखनका आ–आफ्नै सामर्थ्य" - शारदा शर्मा, साहित्यकार

र कतिपय मान्छेको ध्यान कथ्यमा जाँदैन, ती पात्र मात्र सम्झन्छन् । पात्रहरू समकालीन छन् तिनमाथि आग्रह पनि छ भने अझ बढी सम्झन्छन् । त्यसमा त के गर्न सकिन्छ र ?

नारी संवाददाता , भाद्र १४, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘खाद्य सुरक्षामा अझै धेरै चुनौती छ’

खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण बिभागकी खाद्य बिशेषज्ञ भारती अधिकारीसँग नेपालमा खाद्य सुरक्षा सम्बन्धी बिषयमा नारीले गरेको कुराकानी

लक्ष्मी भण्डारी, जेष्ठ २७, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘वातावरण संरक्षणमा महिलाको भूमिका अपरम्पार छ’

महिलाले चाहे भने वातावरण स्वस्थ्य र स्वच्छ हुन्छ । साधारण रुपमा हेर्दा घरैमा पनि पानी धेरै नखर्चिने, बिजुलीबत्ती खेर नफाल्ने, घरवरिपरि गार्डेनिङ या वृक्षारोपण गर्नेलगायत काममा महिलाकै भूमिका प्रधान हुन्छ ।

लक्ष्मी भण्डारी, जेष्ठ २३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कोरोनासित डर लाग्न छाड्यो: उषा खड्गी

राम्रो हेरचाह, ईम्युनिटी पावर छ भने निको हुने रहेछ भन्ने लाग्यो । ब्यालेन्स डाइटहरु खाएर, कागती, बेसार, तेजपत्ता, दालचिनी उमालेर खाने, एसीमा नबस्ने, फ्रीजका खानाहरु हटाएको छु । आफू शारीरिक र मानसिक रुपमा सबल भएपछि पक्कै पनि कोरोनासाग लड्न सकिन्छ होला ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, जेष्ठ २१, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्किन सफा राख्न केमिकल पिलिङको क्रेज बढ्दैछ 

यो एउटा फेसियल जस्तै हो । तर यसमा मेडिकल्ली उपचार गरिन्छ । अनुहारमा कुनै प्रकारको दाग हटाउन तथा कम गर्नको लागि यो उपचार गरिन्छ । यसमा विभिन्न प्रकारका अल्फा हाइट्रोसि एसिडहरुलाई मिलाएर गर्ने उपचार विधी हो ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, वैशाख २५, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘सिकाइमा प्रविधिको प्रयोग बढाउनु पर्छ’

प्रविधिको माध्यमबाट विद्यार्थीलाई नियमित पढाउन वा सिकाउन सकिन्थ्यो । रेडियो, टेलिभिजनसँगै ईन्टरनेटको माध्यमबाट पढाईलाई निरन्तरता दिन सकिन्थ्यो । तर त्यो हुन सकेन । त्यस्तै, घरसँग सम्बन्धित व्यवहारिक ज्ञान सिकाउनका लागि पनि यो उपयुक्त समय हो । यसप्रति अभिभावकहरु जिम्मेवार देखिएनन् । 

प्रकृति दाहाल, चैत्र १९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘लकडाउनले महिला र मजदुरलाई बढी मार परेको छ’

१२ वर्षदेखि स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा अर्थशास्त्र अध्यापन गरिरहेकी दुर्गा थापासित कोरोना भाइरस संक्रमण त्रास, लकडाउन र यसले नेपालको अर्थतन्त्रमा पारेको प्रभावबारे गरेको कुराकानीः

नारी संवाददाता , चैत्र १६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘शास्त्रीय गायनमा पिएचडी गर्ने धोको छ’

शास्त्रीय संगीतमै पीएचडी गर्ने ईच्छा छ । शास्त्रीय संगीत आफैंमा एउटा अत्यन्तै कठिन विधा हो, जुन धेरै वर्षको साधनापछि मात्र आउँछ । त्यसैले यसमा विद्यावारिधि गर्नेको संख्या थोरै छ । यसको लागि मेरो प्रयत्न हुनेछ । साथै युवापुस्तालाई शास्त्रीय संगीतप्रतिको रुचि बढाउन सदैव प्रयास गर्नेछु ।

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, चैत्र १४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

फूलको माग बढ्दो छ

माग दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ । फूलको माग पनि मौसम र चाडपर्वअनुसार हुन्छ । रोज, लाहुरे, डाहलिया, गोदावरी, जर्बेरा, पिटुनिया, हेज, कार्नेसनजस्ता फूलको माग सधै हुन्छ । नेपाली बजारमा आवश्यक मात्रामा उत्पादन हुन नसक्नुमा जमिन, जनशक्ति एवं प्रविधिको अभाव मुख्य कारण हुन् ।

नारी संवाददाता , चैत्र ११, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

म आफूलाई  सुन्दर ठान्छु 

म सौन्दर्यलाई व्यक्तिपरक मान्छु । सुन्दरताका आ–आफ्नै परिभाषा हुन्छन् । म भित्री र बाहिरी सुन्दरता भनेर छुट्याउँदिन । आत्मविश्वास, स्वतन्त्र र विभिन्न विषयमा दक्ष हुनु नै वास्तविक सुन्दरता हो । यसर्थ म आफूलाई सुन्दर नै ठान्छु । 

उपासना घिमिरे, चैत्र ४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --