अन्तर्वार्ता

‘एयरोस्पेस आकाशदेखि जमिनसम्म उपयोगी’

भनिन्छ, सफलताको दियो कठोर परिश्रमबाटै बल्छ । यसरी सफलताको दियो बाल्नेमध्ये सुनिरा रेग्मी पनि एक हुन् । उनी सफल मात्र होइनन्, उनले नेपालमा प्रथम महिला एयरोस्पेस इन्जिनियर बनेर इतिहाससमेत रचेकी छन् । काठमाडौं मध्य बानेश्वरकी ३४ वर्षीया सुनिराले बुवाको सल्लाह र प्रेरणाबाटै यो सफलता प्राप्त भएको सुनाउँछिन् । लिटिल एन्जल्स स्कुलबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उनी उच्च शिक्षाका लागि भारत गइन् । भारतबाट उनले स्नातकोत्तर पूरा गरिन् । दशकयता नेपाल वायुसेवा निगममा सिनियर फ्लाइट अप्रेसन इन्जिनियरका रूपमा उनी कार्यरत छिन् । एयरोस्पेस इन्जिनियर बन्नका लागि उनले गरेको संघर्ष, सफलता र अनुभवका बारेमा गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश :नेपालकै प्रथम महिला एयरोस्पेस इन्जिनियर हुँदा कस्तो महसुस गर्नुभयो ?कुनै पनि क्षेत्रमा प्रथम हुनु आफैमा खुसीको कुरा हो । अन्य महिला पनि मजस्तै यो क्षेत्रमा आए झनै गौरवान्वित हुने अवसर जुट्थ्यो ।यो क्षेत्रमा आउन कसको प्रेरणा प्राप्त भयो ?पढाइमा म सामान्य विद्यार्थी थिएँ । सुरुमा पाइलट बन्न मन लागेको थियो । एसएलसीपछि पाइलट बन्ने निश्चय गरें । त्यही क्रममा मेरा बुवा सुदर्शनप्रसाद रेग्मीले एयरोनाटिकल इन्जिनियरिङ सम्बन्धमा बुझाइ दिनुभयो । पाइलट भन्दा नौलो विषय पूरै प्लेनको जानकारीका लागि एयरोस्पेस इन्जिनियर बन्यौ भने राम्रो हुन्छ भन्ने सल्लाह दिनुभयो ।१२ कक्षामा राम्रो नम्बर आएको थियो । फर्केर नेपाल आएपछि सन् २००४ मा बुद्ध एयरले क्यानडाका लागि नौ जना पाइलट आफैंले पढाइदिने भनेर मागेको थियो । त्यसमा अप्लाई गरें, नाम निस्कियो तर आर्थिक अवस्थाका कारण त्यता जान पाइन । बुवाले एयरोनाटिकल इन्जिनियर पनि छ भनेर मार्गदर्शन गर्नुभएकाले यो क्षेत्रमा आएकी हुँ ।परिवारको कोही यो क्षेत्रमा हुनुहुन्छ ?मेरा अंकल उड्डयन क्षेत्रमा हुनुहुन्थ्यो । तर, एयरोनाटिक्स होइन । इलेक्ट्रोनिक्सबाट उहाँ यो क्षेत्रमा आउनुभएको थियो । अहिले रिटायर्ड भइसक्नुभएको छ ।एयरोस्पेस र एयरोनाटिकलबारे केही बताइदिनुस् न ?एयरोस्पेसमा एयरोनाटिकल र एस्ट्रोनाटिकल गरी दुई हाँगा हुन्छन् । बीटेक गर्दा नै आफू कुन विषय पढ्ने भनेर छान्नुपर्छ । वायुमण्डलभन्दा माथि जान मन छ भने एस्ट्रोनाटिकल पढ्नुपर्छ ।नेपालमा यो विषय पढेकाको उपयोग कत्तिको छ, यसको स्कोप कस्तो छ ?यहाँ सानो क्षेत्र छ । अन्य देश र यहाँको तुलना हुँदैन । अन्य देशमा जहाज बनाउँछन् । बाहिर पढेका मानिसलाई त्यहाँ धेरै स्कोप छ । यहाँ त्यस्ता निर्माण कम्पनी छैनन् । यहाँ हामीले भर पर्ने भनेको नागरिक उड्डयन प्राधिकरण, अनुसन्धान केन्द्र हुन् । केही वर्षयता पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेजमा यो कोर्स पढाइ हुँदैछ । विश्वव्यापी रूपमा हामी यसमा पछाडि छौं । यसमा अर्को काम गर्ने क्षेत्र भनेको एयरलाइन्स हो । एयरोस्पेस गरेपछि जहाजमा वा स्पेसमै काम गर्नुपर्छ भन्ने धारणा छ, यसको क्षेत्र यति मात्र हुँदैन । यो विषय माथि आकाशदेखि तल जमिनसम्म काम लाग्छ ।   भारतमा पढेको मान्छे उतै कामको अफर आयो कि आएन ?अवसर आएको थियो । बीटेक गर्दा नेपालमै आएर हेर्ने, भएन भने उतै फर्किने भन्ने थियो । मास्टर्स गर्दा परिवार यहीँ भएका कारण छाडेर गइन । मेरा लागि परिवार र करिअर दुवै बराबरी हो । त्यसैले यहीँ काम सुरु गरेँ ।पुरुषहरूको बीचमा पढ्दा कत्तिको अप्ठ्यारो महसुस भयो ? यो क्षेत्रमा महिला कम हुनुको कारण के हो ?भारत देहरादुनस्थित ‘नेसनल इन्स्टिच्युट अफ एयरोनाटिकल इन्जिनियरिङ कलेज’ मा आफ्नो ब्याचमा एयरोस्पेस विषय पढ्ने एक्लै थिएँ । ब्याचलर तथा मास्टर्समा ६० जना छात्रामा म एक्लो थिएँ । पहिलोपटक कक्षाकोठामा छिर्दा अप्ठ्यारो लागे पनि साथीहरू मिलनसार र सहयोगी भएकाले सामना गर्न सहज भयो । महिला तथा पुरुष होस्टलमा रातको १० बजेपछि सँगै बसेर पढ्न पाइँदैनथ्यो । त्यसैले कम्बाइन स्टडी भने गर्न पाइन । ल्याबमा भने सँगै पढ्थ्यौं । महिलाको स्कोप र इच्छा नभएकाले यो क्षेत्रमा धेरै नआएका हुन् कि भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।आफूजस्तै अन्य महिला पनि यो क्षेत्रमा आऊन् भन्ने लाग्छ ?एकदमै लाग्छ । यो क्षेत्रमा आउन चाहनेलाई आवश्यक जानकारी दिन्छु । यो विषय पढ्न गाह्रो भए पनि सम्भावना धेरै छन् । यसका लागि गणित र भौतिक शास्त्रमा राम्रो हुनुपर्छ । पढ्न गाह्रो छ, मेहनत गर्नुपर्छ । म रातको ३ बजेसम्म पढ्थें । यो अधिक प्राविधिक विषय हो । समुद्रदेखि आकाशसम्मका सबै क्षेत्रमा काम गर्न सकिन्छ ।  पढ्ने बेला र प्रयोगात्मक काम गर्दा गाह्रो भएन ?सोल्जरिङ, वुडन, कार्पेटरिङको काम गर्नुपर्थ्यो । गह्रौं सामग्री उचाल्नुपरेमा साथीहरूले सहयोग गरिदिन्थे । ल्याबमा, प्रयोगात्मक कक्षामा प्रत्येक काममा सहयोग गरिदिन्थे । सन् २००८ मा नेपाल फर्किएँ । एक वर्षसम्म पनि कतै जागिर नपाउँदा भने म किन यो क्षेत्रमा लागें भन्ने महसुस भयो । नेपाल एयरलाइन्स कर्पोरेसन्समा एक वर्ष मेन्टिनेन्समा (ह्यांगरमा) भोलेन्टियर काम गरें । मेन्टिनेन्सको काम गर्दा यो विषय किन पढें भन्ने लागेको थियो ।नेपालको सन्दर्भमा एयरोस्पेस इन्जिनियरको काम के हो ?नेपालको सन्दर्भमा मेन्टिनेन्स इन्जिनियरिङ, सिनियर फ्लाइट अप्रेसन इन्जिनियर, चिफ अफ टेक्निकल इन्जिनियर हुन सक्छन् । सबै एयरक्राफ्टका आ–आफ्नै कार्य हुन्छन् । त्यसमा एयरोस्पेस इन्जिनियरले हेर्ने भनेको जहाजको पफर्मेन्स हो । जस्तो ः जहाजको सबै सेफ्टी मेजर हेर्ने, निर्माण कम्पनीले दिएको गाइडलाइन फ्लो गर्ने काम गर्नुपर्छ । कार सर्भिसिङमा दिएजस्तै जहाज पनि निश्चित समयसम्म उडेपछि मेन्टिनेन्समा जान्छ । मेन्टिनेन्स गरिसकेको जहाज उड्नका लागि ठीक छ/छैन भनेर सर्टिफाइड गरी दिनुपर्छ । एउटा इन्जिन आउट भएमा जहाज सुरक्षित तवरले कसरी ल्यान्ड गर्ने ? एउटा डेस्टिनेसनमा जाँदा फ्युल कत्तिको बोक्छ ? ती सब हेर्नुपर्छ ।तपाईंले हेर्नुपर्ने क्षेत्र के हो ?हेड अफिसमा काम हुन्छ । रुट चेक, ककपिटमा काम गर्नुपर्छ । बाहिर स्टेशनमा पढाउन जानुपर्छ, जहाजको रुल्स एण्ड रेगुलेसन ग्राउन्ड प्रशिक्षकका रूपमा पढाउनुपर्छ । कोभिडका कारण बन्द भएको छ, प्रत्येक डेस्टिनेसनमा प्रशिक्षकका रूपमा काम गर्नुपर्छ । यसका लागि हङकङ, बैंकक, दिल्ली, नेपालगन्ज, भैरहवाजस्ता ठाउँमा गएको छु ।एउटा जहाजको सरदर आयु कत्तिको हुन्छ ?जहाजको निर्माणअनुसार भर पर्छ । नियमित मेन्टिनेन्स चाहिँ गर्नुपर्छ । सुरक्षाका उपाय अपनाएमा वर्षौं पनि जहाज उड्न सक्छ ।यो क्षेत्रमा नलागेको भए के गर्नुहुन्थ्यो ?मेकानिकल क्षेत्रमा लाग्थें । पाइलट बन्ने धेरै इच्छा थियो तर आर्थिक अवस्थाका कारण पढ्न सकिन ।कामको दौरानमा भएको रमाइलो अनुभव बताइदिनुस् न ?पहिलोपटक सानो जहाज (ट्वीनअटर) मा प्रशिक्षकले टेस्ट फ्लाइट सिमरा लिएर जानुभएको थियो । त्यसमा हामी अवलोकनकर्ता थियौं । ककपिट ग्रुप, मेन्टिनेन्स इन्जिनियर, सिभिल एभिएसनको मान्छे, अप्रेसन इन्जिनियर, प्रशिक्षक थियौं । ८/९ जनाको ग्रुप थियो । अत्यधिक परिष्कृत भएर इन्स्युर्ड मानिस मात्र त्यहाँ गएका थियौं । सिमरामा एउटा इन्जिन बन्द भयो, एउटा  इन्जिनले मात्र पर्फर्मेन्स हेर्नुपर्ने हुन्थ्यो । यो इन्जिन त अफ छ, अर्को इन्जिन पनि अफ गरेर अन भएन भने के हुन्छ भन्ने डर भयो । यसैगरी, रुट चेक गरी हङकङबाट फर्किदा जहाजको राइट हाइड्रोलिक सिस्टम उड्दा उड्दै फेल भएको थियो । सबै म्यानुअल्ली नै गनुपर्ने अवस्था थियो, पानी परिरहेको थियो । त्यतिखेर क्रु (चालक दल) अनुभवी भएका कारण सुरक्षित अवतरण भयो । भोलिपल्ट जहाज हेर्दा धन्न ज्यान बच्यो जस्तो लाग्यो । यी दुई घटना म जीवनभर बिर्सन सक्दिन ।महिला उच्च तहमा पुग्न के गर्नुपर्ला ?महिलामा आत्मविश्वास र बौद्धिकता हुनुपर्छ । आफ्नो क्षेत्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरेको र सक्छु भन्ने भावना पनि हुनुपर्छ । प्राविधिक क्षेत्रको कुरा गर्ने हो भने प्रविधिमा दक्ष हुनुपर्‍यो । महिला हो भनेर कुरा नसुन्ने होइन कि महिलाले पनि अवसर पाएमा गर्न सक्छन् भनेर हौसला दिनुपर्छ ।कसरी सफलता हात पार्ने ?कडा मेहनत र लगनशीलताले ।पछिसम्म यही क्षेत्रमा लाग्नुहुन्छ ?पाएसम्म र सम्भव भएसम्म यही क्षेत्रमा लाग्छु । हेरौं भविष्यले कता लैजान्छ । पिएचडी गर्ने सोचमा छु । अबको मेरो सपना चन्द्रमा वा अन्तरिक्षमा जाने हो, हेरौं के हुन्छ ? 

उपासना घिमिरे, श्रावण ४, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘सफलताका लागि काममा साधना आवश्यक’

सुख र दुःखको सम्मिश्रण हो, जीवन । दुःखले पाठ सिकाउँछ । तर, दुःख छ भनेर पीडा लिनु हुँदैन ।

उपासना घिमिरे, असार २, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘योग्य भए सबैले पत्याउँछन्’

नेपाल राष्ट्र बैंकको डेपुटी गभर्नरका रूपमा नियुक्त हुने म प्रथम महिला हुँ । महिला भएकै कारण सिट सुरक्षित भएर मलाई नियुक्त गरिएको होइन

लक्ष्मी भण्डारी, जेष्ठ २, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

रोहिणीको नयाँ परिचय

साहित्यले मलाई लेख्न सहज बनायो । पुस्तकमा मैले राणाको थोरै भए पनि इतिहास र परिचय लेखेकी छु ।

उपासना घिमिरे, वैशाख २, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘हिंसा रोक्न समुदायबाटै हस्तक्षेपकारी भूमिका जरुरी’

यस्ता घटनाको मुहान समाज, समुदाय र विद्यालय हो । यसलाई रोक्न समुदाय र विद्यालय तहबाटै हस्तक्षेपकारी भूमिकाको आरम्भ गर्नुपर्छ ।

उपासना घिमिरे, चैत्र ३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘चाहना र प्रतिबद्धताले व्यक्तिलाई सफल बनाउँछ’

सरकारी जागिरले दिने सुरक्षाको प्रत्याभूति र सामाजिक प्रतिष्ठा पनि यसमा आकर्षण हुने कारण हुन् ।

उपासना घिमिरे, फाल्गुन २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘कुर्सी मोहका कारण राजनीतिमा विकृति’

महिला भए पनि मलाई सबैले सहयोग गरे । दबाब धेरै आए पनि मैले त्यसको वास्तै गरिन । म तटस्थ भएर आफ्नो निर्णयमा अडिग रहें । अहिले वकालतलाई उद्योगका रूपमा लगेका छन्, जुन गलत हो । न्यायालय पार्टीको पुल बन्नुहुँदैन ।

उपासना घिमिरे, माघ २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

दृश्यकी रीता

पढाइका क्रममा आँखा रोग विशेषज्ञहरूले मानिसको आँखा फेरेको सुन्थें । कुनै पनि मानिसलाई संसार देखाउन सक्नु नै ठूलो काम होला भन्ने लाग्थ्यो । सायद त्यही कारणले मेरो बाटो यसतर्फ मोडिएको हो । सुरुमा मैले काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरस्थित नेपाल आँखा अस्पतालमा मेडिकल अधिकृतका रूपमा काम गरें । मैले पोखरास्थित हिमालय आँखा अस्पतालमा पनि आफ्नो सेवा दिएँ । पछि तिलगङ्गामा डा. सन्दुक रुइत र टिमसँग मिलेर काम गर्न थालेकी हुँ ।

उपासना घिमिरे, पुस २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘सरकारी सेवामा महिला बढी भए भ्रष्टाचार स्वतः घट्छ’

चितवन फूलबारीमा जन्मिएकी सावित्री थापा गुरुङ पाँचजना दिदीबहिनी र एकजना भाइमध्येकी माहिली छोरी हुन् । शिवनगरस्थित नारायणी माविबाट उनले स्कुले शिक्षा, भरतपुरस्थित वीरेन्द्र क्याम्पसबाट इन्टर र स्नातकसम्मको अध्ययन गरिन् ।

उपासना घिमिरे, मंसिर ३, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘शक्तिलाई प्राथमिकता दिने पर्व’

त्रिभुवन विश्वविद्यालय संस्कृति केन्द्रिय विभागमा २५ वर्षदेखि प्राध्यापन गर्दै आएकी प्रा.निर्मला पोखरेल स्नातकोत्तरका विद्यार्थीलाई मूर्ति विज्ञान पढाउँछिन् । उनले मूर्तिकलामा साना–ठूला गरी धेरै अनुसन्धान गरिसकेकी छन् ।

नारी संवाददाता , कार्तिक ४, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘लिडरले लिडर जन्माउनुपर्छ’

काठमाडौंलाई ठूलो ठाउँ बुझे पनि यहाँ महानगरमा हुने गरिबी (अर्बन पोभर्टी) धेरै छ । काठमाडौं बस्दैमा स्वास्थ्य राम्रो हुने होइन । ग्रामीण भेगबाट रेफर भएर आउने महिला पनि उत्तिकै छन् । समग्रमा महिलाको स्वास्थ्य हेर्ने हो भने उस्तै छ । सेवामा पहुँचको हिसाबले काठमाडौंमा अलिकति राम्रो छ, उताको तुलनामा ।

उपासना घिमिरे, आश्विन २, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --