पेरेन्टिङ

एक्लो सन्तान  हुर्काउनै गार्‍हो

 एक्लो सन्तान हुर्काउन सहज भए पनि यसको नकारात्मक असरसमेत देखिन थालेको छ । एउटा सन्तान हुर्काउन सजिलो हुन्छ भन्ने दम्पतीहरू अहिले एक्लो सन्तान हुर्काउन कति कठिन छ भनेर चर्चा गर्न थालेका छन् ।    सानो परिवार, सुखी परिवार ।    थोरै भए पुगिसरी ।    दुई सन्तान ईश्वरका वरदान ।यस्तै मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै नेपाली दम्पतीले एक वा दुई सन्तानमा चित्त बुझाउन थाले । थोरै सन्तान भए उनीहरूलाई पालनपोषण गर्न, शिक्षादीक्षा दिन सहज हुन्छ भन्नेमा थुप्रै दम्पतीको ध्यान गयो । हुन पनि कुनै पनि दम्पती मिलेर एउटा सन्तान हुर्काउन सहज हुने देखियो । यसबाट आर्थिक बोझसमेत कम हुने भयो । दम्पतीको सोचअनुसार एउटा सन्तानलाई पोषणयुक्त खानेकुरा ख्वाउन सकिन्छ, राम्रो विद्यालयमा पढाउन सकिन्छ, उसका आवश्यकताहरू पूरा गरिदिन सकिन्छ । अर्कातिर अहिले महँगी आकासिएको छ । घर–परिवारको आवश्यकता पनि बढेको छ । यस्तो अवस्थामा सीमित कमाइले धेरै छोराछोरी हुर्काउन–बढाउन कठिनसमेत हुँदै गएको छ । यद्यपि एक्लो सन्तान हुर्काउन सहज भए पनि यसको नकारात्मक असरसमेत देखिन थालेको छ । एउटा सन्तान हुर्काउन सजिलो हुन्छ भन्ने दम्पतीहरू अहिले एक्लो सन्तान हुर्काउन कति कठिन छ भनेर चर्चा गर्न थालेका छन् । एउटा सन्तान हुर्काउन अहिलेका अभिभावकलाई फलामको च्युरा चपाउनुजस्तै कठिन हुँदै गएको छ । एक्लो सन्तानको साइड इफेक्ट एक्ला सन्तान धेरै पुलपुलिएर हुर्किएको पाइन्छ । उनीहरूलाई आमाबुवाले बढी महत्व दिने भएकाले मैले जे गरे पनि हुन्छ, मैले जे मागे पनि पाउँछु भन्ने भावना विकास भएको मनोविद्हरू बताउँछन् । चीनमा एक दम्पतीले एउटा मात्र सन्तान जन्माउन पाउने नीति लागू भएपछि त्यसको असर निकै भयावह देखिन थाल्यो । त्यहाँका एकल सन्तानमा आत्मविश्वासको कमी, प्रतिस्पर्धात्मक भावनाको अभाव, खतरासँग वा चुनौतीसँग जुध्न नसक्ने मनोबल एवं निराशापूर्ण मनस्थिति प्रबल पाइयो । त्यसैगरी उनीहरू समाज र परिवारसँग पनि घुलमिल हुन नसकेको पाइयो । सन् १९७० तथा १९८० सम्म जसरी संयुक्त परिवारमा शिशुहरू हुर्कन्थे त्यसपछि भने उनीहरू सानो परिवारमा हुर्कदै गएको बीबीसीको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरिएको थियो । छैनन् साहिँला–साहिँलीपहिले–पहिले एक दम्पतीका दर्जनको हाराहारीमा सन्तान हुन्थे । जेठा–जेठी, माहिला–माहिली, साहिँला–साहिँली, काहिँला–काहिँली, अन्तरे–अन्तरी, जन्तरे–जन्तरी यो क्रम कान्छा–कान्छीसम्म पुग्दा आठ–दस जना छोराछोरी हुन्थे । अहिले साहिँला–साहिँली, अन्तरे–अन्तरी होइन, माहिला–माहिली पनि छै्रनन् । एक वा धेरैमा दुई जना सन्तान मात्र जन्माउने चलन छ । त्यसैले अहिले हुर्किरहेको पुस्तालाई सन्तानको यो हाँगाबिँगाका सम्बन्धमा कुनै ज्ञान छैन । उनीहरूका लागि माहिला, माहिली, साहिँला, सहिँलीको कुरा एकादेशको कथा हुँदै गएको छ । एक्लिँदै बालबालिकाहिजोआजका प्राय: आमाबुवा कामकाजी हुन्छन् । दुवैले काम नगरी घर–व्यवहार चलाउन गाह्रो पनि हुन्छ । फलस्वरूप उनीहरू दिनभर आ–आफ्नै काममा व्यस्त रहन्छन् भने सन्तान घरमा एक्लै हुन्छन् । आमाबुवासँग सन्तानका लागि समय छैन साथै ती बालबालिकाका आफ्नै दाजुभाइ, दिदीबहिनी पनि छैनन् । आफ्नै आमाको कोखबाट जन्मिएका दिदीभाइ, दाजुबहिनी भए उनीहरू आपसमा खेल्दै, रमाउँदै बस्थे । एक–अर्काका साथी हुन्थे तर अहिले उनीहरूको कोही साथी नै नहुने स्थिति छ । पहिले संयुक्त परिवार थियो । एउटै घरमा आमाबुवा, काकाकाकी, बाजेबोजु हुन्थे । बालबालिका धेरै हुन्थे । छोराछोरीहरू बाजेबोजुसँग खेल्दै हुर्कन्थे । घरमा धेरैजना हुँदा एक–अर्कासँग रमाउँथे । अहिले त्यस्तो अवस्था छैन । दम्पतीहरू अलग बस्न थालेका छन् । उनीहरू सानो परिवारमा बसिरहेका छन् । यसले गर्दा पनि बालबालिकाहरू एक्ला भएका छन् । सन्तानले डाँडाकाँडा ढाकून् कुनै बेला पितापुर्खाले आशीर्वाद दिँदै भन्थे–‘सन्तानले डाँडाकाँडा ढाकून् ।’ आफ्ना शाखा सन्तान सबैतिर फैलिऊन् भनिन्थ्यो । त्यसैले पनि दम्पतीहरू दर्जन हाराहारीमा छोराछोरी जन्माउँथे । अहिले टुक्रदै गएको परिवार र एक्लिँदै गएका सन्तानको अवस्थालाई हेर्दा यो आशीर्वाद मनन गर्नुपर्ने भएको छ । अहिले एकभन्दा बढी सन्तान नै प्रभावकारी हुने देखिन थालेको छ । एक दम्पतीले दुई वा तीन सन्तान जन्माए बालबच्चाको सामाजिक विकास राम्रोसँग हुने मनोविज्ञहरूको भनाइ छ । दुई वा तीन जना सन्तान छन् भने आपसमा खेल्छन् । उनीहरू खानेकुरा बाँडीचुँडी खान्छन् । खोसाखोस पनि गर्छन् । लुगा छनोट गर्दा पनि प्रतिस्पर्धा गर्छन् । यसरी दाजुभाइ वा दिदीबहिनी एकसाथ हुर्कदा उनीहरू आपसमा खेल्दै, झगडा गर्दै र मिल्दै हुर्कन्छन् । यसले उनीहरूमा प्रतिस्पर्धाको भावना विकास हुने, मेलमिलापको महत्व थाहा हुने, एक–अर्कासँग घुलमिल हुने बानी पर्ने जस्ता थुप्रै गुणको विकास हुन्छ । 

नारी संवाददाता , माघ ६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

खै त हजुरबा–हजुरआमा ?

अहिलेका बालबालिका हजुरबा–हजुरआमाबाट विमुख छन् । हजुरबा–हजुरआमाले पनि आफ्ना नाति–नातिना खेलाउन पाइरहेका छैनन् । यसको मुख्य कारण संयुक्त परिवार टुक्रिनु नै हो । धेरै दम्पतीले एकल परिवारमा आफ्ना सन्तान हुर्काइरहेका छन् । मूल घर वा ठूलो परिवारबाट अलग भएर सानो एवं छरितो घरबार बसाउने प्रवृत्तिका कारण हजुरबा–हजुरआमा तथा नाति–नातिनाहरूलाई अलग गराएको छ । 

सुजाता मुखिया, कार्तिक २१, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मोर्डन पेरेन्टिङ

मोर्डन पेरेन्टिङलाई अनलाइन हबभित्रको अभिभावकत्व भन्न सकिन्छ । जहाँ अत्यन्त व्यस्त व्यवसायिक अभिभावकहरूलाई आफ्ना बालबालिकालाई कसरी असल मार्गमा लगाउने भन्ने ज्ञान, त्यसका लागि समुदाय, एक–आपसमा सहयोग तथा म एक्लो छैन भन्ने महसुस गराइन्छ ।

नारी संवाददाता , वैशाख ३०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

साना नानीहरूलाई मोबाइल तथा टिभीको लतबाट कसरी जोगाउने ?

स–साना नानीहरू अहिले मोबाइलका गेम तथा टिभीमा आउने कार्टुनमा निकै रमाएको पाइन्छ । अभिभावकहरू पनि चकचक र बदमासीमा नलाग्ने हुँदा नानीहरू मोबाइलमा रमाउँदा राहतको अनुभव गर्छन् ।

सुवास लामा, वैशाख ५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

किन हायपर बन्दैछन् अभिभावक

आजको पारिवारिक दृश्य बदलिँदै गएको पाइन्छ । पहिले आमाबुवा कामकाजी भएका कारण शिशुलाई समय दिन पाउँदैनथे । अहिले शिशुका लागि अभिभावकले आफ्नो भूमिकालाई परिवर्तन गरेका छन् । अब शिशुको पालनपोषण आमाको जिम्मेवारी मात्र रहेन । हिजोआज कहिले आमाले त कहिले बुवाले शिशुको हेरचाहमा समय दिन थालेका छन् । 

रोजिन शाक्य, चैत्र २९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाको भविष्य र समाज

बालबालिकालाई बाह्रखरी रटाउनुपर्ने उमेरमा डाक्टर, इन्जिनियर बन्नुपर्छ भनी रटाइन्छ । रहरभन्दा पनि समाज र घरपरिवारको प्रभाव वा दबाबले धेरैभन्दा धेरै यही बाटो हिँड्छन् । यसबाट फाइदा केवल गैरसरकारी शिक्षण संस्थाहरूले उठाउँछन् ।

निरज नेपाल, सिन्धुपाल्चोकचैत्र २५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाका लागि रेसादार खानपान

रेसादार खाना वयस्क व्यक्तिका लागि जति आवश्यक छ, उति नै बालबालिकाहरूका लागि पनि जरुरी छ । बढ्दो उमेरका बालबालिकालार्ई उमेरसँगै रेसायुक्त खानेकुरा दिइएन भने उनीहरू पनि वयस्कजस्तै कब्जियतको शिकार हुन्छन् । 

नारी संवाददाता , चैत्र ३, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

समयसँगै अघि बढौं

बालबालिकाको सुन्दर भविष्यका लागि अभिभावकहरू उनीहरूलाई सम्पूर्ण सुविधा उपलब्ध गराउँछन् । तैपनि अञ्जानमा केही गल्ती हुनसक्छन्, जसबाट जोगिनु जरुरी छ । 

रोजिन शाक्य, फाल्गुन २९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पेरेन्टिङ केटाकेटी खेल होइन

घर बालबालिकाका लागि प्रारम्भिक पाठशाला हो । त्यसैले अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई समझदारीपूर्वक एवं मनोवैज्ञानिक ढंगले नियन्त्रण गर्नुपर्छ । अभिभावकले उनीहरूका अगाडि वादविवाद एवं झगडा गर्नुहुँदैन ।

नारी संवाददाता , पुस २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

घुम्ने, खेल्ने अनि सिक्ने

सुन्धारास्थित सिभिल मलमा बालबालिकाहरूलाई लक्षित गरी ‘सेन्टर बाल संसार’ संचालनमा ल्याइएको छ । त्यहाँ डेढ वर्षदेखि १४ वर्षसम्मका बालबालिका सजिलै रमाउँछन् जहाँ थुप्रै खेलौना उपलब्ध हुन्छन् । बालबालिकाले त्यहाँ खेल्दाखेल्दै मनोरञ्जनका साथै विभिन्न प्रकारको शिक्षासमेत लिन सक्छन् । ब्लग सेक्सनमा राखिएका खेलौनामा बालबालिकाले कलर, अक्षर तथा गणितका अंक खेल्दाखेल्दै सिक्छन् ।

मधु शाही, आश्विन २८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पेरेन्टिङमा सकारात्मक सोच

बालबालिकालाई आफूले माया गरेको अनुभूति हुनुपर्छ तर गलत बानी एवं व्यवहारलाई रुचाउनु हुँदैन । धेरै माया गर्दा बालबालिका बिग्रन्छन् भन्ने सोच्नु पनि गलत हो । प्रेमबिना शिशुले अनुशासन सिक्दैन । उसको आत्मविश्वास कमजोर हुन सक्छ । पढाइ राम्रो भए धन्यवाद दिएसँगै नराम्रो भए उसको कमजोरी पहिल्याएर त्यसलाई सुधार्न सहयोग दिनुका साथै प्रोत्साहित समेत गर्नुपर्छ ।

नारी संवाददाता , भाद्र २९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --