पेरेन्टिङ

लकडाउनः बालबालिकालाई सँस्कार सिकाउने अवसर

कुमालेले बनाउने माटोको भाँडा जस्तै हुन्छन् बालबालिका । उनीहरुलाई कस्तो बनाउने, कस्तो व्यवहार सिकाउने भन्नेमा अभिभावक र विद्यालयकै मुख्य भूमिका हुन्छ । बालबालिकाको स्वभाव भनेकै चकचके र नयाँ कुरा सिक्ने प्रवृत्तिको हुन्छ । केही नयाँ कुरा थाहा पाए भने त्यस प्रति उनीहरुको उत्सुकता अझै बढ्छ । विद्यालय खुल्दा त उनीहरुको जीवनशैली व्यस्त हुन्छ । जब लामो समय विद्यालय बिदा हुन्छ तब उनीहरुलाई समर क्याम्प र विन्टर क्याम्पमा भर्ना गर्ने चलन छ । यसले सहरका बालबालिका पारिवारिक जिम्मेवारीबाट पर भएको देखिन्छ । बालमनोविद् सुमना खकुरेलका अनुसार यसो गर्दा बालबालिकाहरु अभिभावकप्रति भन्दा साथीप्रति बढी नजिक र आत्मीय हुन्छन् ।अहिले कामकाजी आमाबुबाहरु व्यस्त जीवन शैलीको कारण छोराछोरीलाई होस्टेलमा राखेर पढाउन खोज्छन् । सानो हुँदा नै उनीहरुलाई परिवारप्रतिको महत्व, माया र जिम्मेवारीबाट टाढा राख्दा नानीबाबुले भविष्यमा परिवार, आमा, बुबाप्रति कस्तो व्यवहार गर्लान् वा सोच्लान् ? यो विचरणीय विषय हो । अहिले खकुरेलको क्लिनिकमा दैनिक दर्जनौं अभिभावकहरु आफ्ना नानीहरुका अनेक समस्या लिएर आउने गर्छन् । खकुरेल भन्छिन्, ‘प्राय अभिभावको एउटै खाले समस्या छन्, मेरो नानी एक्लै बस्न रुचाउँछन्, पढाइमा त्यति मन गर्दैन, मोबाइल, ल्यापटप भए पुग्छ । हामीसँग झर्किन्छ आदि ।’ त्यति बेलाउनलाई समाज कतातिर गइरहेको छ भन्ने चिन्ताले सताउँछ । उनी यो निष्कर्षमा पुगेकी छिन् कि, समस्याको एउटा मुख्यकारण हो, व्यस्त जीवनशैली ।प्रायःबालबालिकाहरुको एउटै गुनासो हुन्छ, ‘अभिभावकले हामीलाई समय दिंदैनन्, हाम्रो चाहनालाई बुझ्दैनन् ।’ पर्याप्त निगरानी र माया नपाउँदा उनीहरु नशामा भुल्छन् । अहिलेको बालकालिकाको मुख्य नशा हो, इन्टरनेट । उनीहरु पढाई छाडेर युट्युब र टिटकमा बढी व्यस्त रहन्छन् । मेकअप आर्टिस्ट आस्था सिपालीकी छोरी सराना पाठशाला स्कूलमा ६ मा पढ्छिन् । उनलाई स्कूलबाट फर्केपछि टिकटक बनाउनै पर्छ । न त ड्रेस चेञ्ज गर्छिन्, न त खाजा नै खान्छिन् । यो लतवाट आस्था निक्कै चिन्तित छिन् । तर उनको लत सराना आफैंले लगाएकी होइनन् । समस्या लिएर आस्था मनोचिकित्सक रचना श्रेष्ठकोमा पुगिन् । श्रेष्ठले भनिन्, ‘कुनै पनि कुरा बालबालिका आफैं सिक्दैनन्, उनलाई हामी आफैंले रमाइलो र सजिलोका लागि मोबाइल दिन्छौं । अनि उनीहरुले सुरुसुरुमा टिकटक बनाउँदा खुसी हुन्छौं । पछि उनीहरु लतमा  फसेपछि चिन्तित हुन्छौं ।’अभिभावकहरु आफू सधैं मोबाइल, ल्यापटपमा रमाइरहेका हुन्छन् । अनि बच्चालाई चाहिँ नचलाउनू भनेर भन्छौं । श्रेष्ठ भन्छिन्, ‘घरमा घर जस्तै वातावरण दिनु पर्यो । हामी आफैंले बालबालिकालाई कुलतमा सामेल गराइरहेका छौं । यो निकै डरलाग्दो स्थिति हो ।’ अहिले समाज होडबाजीमा चलेको छ । यसले बालबालिकालाई कुन दिशामा लगिरहेको छ ? भन्ने भुलेका छौं । अहिले अन्तिम चौमासिक परीक्षा सकिएसँगै बालबालिकाहरु घरमा छन् । लकडाउनका कारण नतीजा सार्वजनिक भएको छैन । नयाँ भर्ना सुरु भएको छैन । यो फुर्सदको समयलाई अभिभावकले भरपूर उपयोग गर्न सक्नेछन् । अघिपछि व्यस्तहुने बाआमा पनि अहिले घरमै हुनुहुन्छ । उनीहरुलाई असल सँस्कार र शिक्षा सिकाउनका लागि यो उपयुक्त समय हो । बच्चाहरुले रुचाएको खाना बनाउने, खुवाउने, खेल्ने, खेलाउने गर्नाले आत्मीयता बढ्छ । यसअघि उनीहरुलाई अनुभूति भएको अभाव पूर्ति गर्नका लागि पनि यो मौका हो । बालबालिकाहरु टेलिभिजनका समाचार, सामाजिक सञ्जालमा आएका सन्देशहरू प्रति बढी नै उत्सुक हुन्छन् ।  त्यहीं उत्सुकताले गर्दा अहिले उनीहरूमा कोरना भाइसरको प्रकोपबाट आत्तिने, डराउने अवस्था पनि आउन सक्छ । उनीहरूका हरेक जिज्ञासालाई सहज ढंगबाट मेटाउँदै सकारात्मक सञ्चार गराउनु अभिभावकको कर्तव्य हो । यसरी बालबालिकालाई जानकारी दिँदा डब्लूएचओ, स्वास्थ्य मन्त्रालय, नेपाल सरकारले जारी गरेका सत्य र उपयुक्त सन्देशहरू बालबालिकाले बुझ्ने भाषामा बताइदिनु पर्छ । रोगबाट हुनसक्ने क्षति, असर र यसको नकारात्मक प्रभावका बारेमा उनीहरूको मनमा आतंक ल्याउने ढंगबाट प्रस्तुत हुनुहुँदैन । उनीहरुलाई सकभर सिर्जनात्मक काममा व्यस्त राखेर घर भित्रको वातावरणमा रमाउन दिनु अभिभावकहरुको दायित्व हो ।बालबालिकाको उमेर अनुसारका चित्रकथा देखाउने, कविता सुनाउने, लेख्न सिकाउने, माटो तथा कागजका सामग्री बनाउन प्रेरित गर्ने गर्नु पर्दछ । उनीहरुले सिर्जनाको प्रशंसा गरी हौसला प्रदान गर्नु पर्दछ । बालबालिकालाई रुचि र क्षमता अनुसार सिर्जनशील काम सिकाउनु पर्दछ । वाद्यवादन, गायन, नृत्य जस्ता रमाइला क्रियाकलापमा संलग्न गराएर उनीहरुलाई थप सिर्जन शीबनाउन सकिन्छ । त्यस्तै घरभित्रै ब्याडमिन्टन, बास्केटबल, डोरी, चुंगी, टेबुलटेनिस जस्ता विभिन्न शारीरिक व्यायम हुने खेल खेलाउन सकिन्छ । अभिभावकको फुर्सदको समयमा बालबालिकाको साथमा प्रेरणामूलक फिल्म हेर्ने, कथा–उपन्यास सुनाउने आदि गरेमा पनि उनीहरुमा थप प्रेरणा मिल्नेछ ।नानीबाबुहरुलाई खाना बनाउन सिकाउनका लागि पनि यो उपयुक्त समय हो ।  त्यस्तै दैनिक जीवनमा अभ्यस्त गराउन उनीहरू लाई जुत्तामा पालिस लगाउने, तरकारी काट्ने, कोठा तथाघर सफा राख्ने, कितावमा कभर हाल्ने जस्ता सामान्य तथा जीवनका लागि महत्त्वपूर्ण ज्ञान र सीप रमाइलो गर्दै सिकाइ उनीहरूलाई स्वाभलम्बी बनाउने अवसरको रूपमापनि यो समयलाई उपयोग गर्न सकिन्छ ।पारिवारिक, सामाजिक सम्बन्ध, संस्कार र संस्कृतिको बारेमा जानकारी गराउनाले बालबालिका र अभिभावककाबीचको सम्बन्ध थप प्रगाढ हुनेछ । यसले टाढिएको र ग्याजेटमय जीवनबाट आपसी सद्भाव र आत्मीयता बढाउन सहयोग पुग्नेछ । 

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, चैत्र २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

होमक्वारेन्टाइनः बालबालिकालाई सिकाउने समय

उनीहरूलाई कोरोना (कोभिड–१९) को सङ्क्रमण भइहाले पनि वृद्ध र रोगी मानिसहरूलाई मात्र बढी गाह्रो हुन्छ भन्ने जानकारी दिएर मनोवैज्ञानिक रुपमा सकारात्मक बनाउने प्रयत्न पनि गरिएको छ ।

राधिका अधिकारी, चैत्र १२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कोरोना त्रासः अभिभावकले कस्तो व्यवहार गर्ने ?

सामान्य अवस्थामा त बालबालिकालाई विशेष हेरविचार र वातावरण आवश्यक पर्दछ भने यो विषम र असहज परिस्थितिमा त अझ संयमित र संवेदनशील भएर बालबालिकासँग व्यवहार गर्नु आवश्यक हुन्छ । यस्तो समयमा बालबालिकामा मानसिक तनाव तथा डर त्रास बढेको हुन्छ । यसप्रति अभिभावक सचेत हुन जरुरी छ ।

डा. मीनाक्षी दाहाल, चैत्र ११, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

एप्स फर  पेरेन्टस

प्रविधिले हरेक कुरा सजिलो बनाइदिएको छ । प्रविधिकै कारण सिक्ने–सिकाउने नियम पनि परिवर्तन भएको छ । चाहे मोबाइल बैंकिङ होस् वा कुकिङ अथवा पेरेन्टिङ स्टाइल, डिजिटल दुनियाँमा हरेक काम सहज र सम्भव छ । 

नारी संवाददाता , फाल्गुन २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाको प्रतिभा प्रस्फुटन 

बालबालिकामा गल्ती भए पनि नडराई नयाँ च्यालेन्ज लिने बानी बसाल्नुपर्छ । गल्ती वा असफल भए त्यो अर्को पटकका लागि अनुभवमा परिवर्तन गर्ने तरिका सिकाउनुपर्छ । त्यस्ता बालबालिका ठूला भएपछि गल्तीबाट डराउँदैनन् र धैर्यपूर्वक अघि बढ्छन् ।

रञ्जना कायस्थ, माघ २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

एक्लो सन्तान  हुर्काउनै गार्‍हो

एक्लो सन्तान हुर्काउन सहज भए पनि यसको नकारात्मक असरसमेत देखिन थालेको छ । एउटा सन्तान हुर्काउन सजिलो हुन्छ भन्ने दम्पतीहरू अहिले एक्लो सन्तान हुर्काउन कति कठिन छ भनेर चर्चा गर्न थालेका छन् ।

नारी संवाददाता , माघ ६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

खै त हजुरबा–हजुरआमा ?

अहिलेका बालबालिका हजुरबा–हजुरआमाबाट विमुख छन् । हजुरबा–हजुरआमाले पनि आफ्ना नाति–नातिना खेलाउन पाइरहेका छैनन् । यसको मुख्य कारण संयुक्त परिवार टुक्रिनु नै हो । धेरै दम्पतीले एकल परिवारमा आफ्ना सन्तान हुर्काइरहेका छन् । मूल घर वा ठूलो परिवारबाट अलग भएर सानो एवं छरितो घरबार बसाउने प्रवृत्तिका कारण हजुरबा–हजुरआमा तथा नाति–नातिनाहरूलाई अलग गराएको छ । 

सुजाता मुखिया, कार्तिक २१, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मोर्डन पेरेन्टिङ

मोर्डन पेरेन्टिङलाई अनलाइन हबभित्रको अभिभावकत्व भन्न सकिन्छ । जहाँ अत्यन्त व्यस्त व्यवसायिक अभिभावकहरूलाई आफ्ना बालबालिकालाई कसरी असल मार्गमा लगाउने भन्ने ज्ञान, त्यसका लागि समुदाय, एक–आपसमा सहयोग तथा म एक्लो छैन भन्ने महसुस गराइन्छ ।

नारी संवाददाता , वैशाख ३०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

साना नानीहरूलाई मोबाइल तथा टिभीको लतबाट कसरी जोगाउने ?

स–साना नानीहरू अहिले मोबाइलका गेम तथा टिभीमा आउने कार्टुनमा निकै रमाएको पाइन्छ । अभिभावकहरू पनि चकचक र बदमासीमा नलाग्ने हुँदा नानीहरू मोबाइलमा रमाउँदा राहतको अनुभव गर्छन् ।

सुवास लामा, वैशाख ५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

किन हायपर बन्दैछन् अभिभावक

आजको पारिवारिक दृश्य बदलिँदै गएको पाइन्छ । पहिले आमाबुवा कामकाजी भएका कारण शिशुलाई समय दिन पाउँदैनथे । अहिले शिशुका लागि अभिभावकले आफ्नो भूमिकालाई परिवर्तन गरेका छन् । अब शिशुको पालनपोषण आमाको जिम्मेवारी मात्र रहेन । हिजोआज कहिले आमाले त कहिले बुवाले शिशुको हेरचाहमा समय दिन थालेका छन् । 

रोजिन शाक्य, चैत्र २९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालबालिकाको भविष्य र समाज

बालबालिकालाई बाह्रखरी रटाउनुपर्ने उमेरमा डाक्टर, इन्जिनियर बन्नुपर्छ भनी रटाइन्छ । रहरभन्दा पनि समाज र घरपरिवारको प्रभाव वा दबाबले धेरैभन्दा धेरै यही बाटो हिँड्छन् । यसबाट फाइदा केवल गैरसरकारी शिक्षण संस्थाहरूले उठाउँछन् ।

निरज नेपाल, सिन्धुपाल्चोकचैत्र २५, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --