विशेष

पारिवारिक तीज : खुसीको स्रोत

 तीजमा परिवारका सबै सदस्य सँगै हुँदा फरक अर्थ राख्ने कुरा बताउँदै व्यवसायी आँचल प्रधान शाक्य भन्छिन्–हिजोआज फरक जाति, संस्कृति र धर्मका बीच वैवाहिक सम्बन्ध जोडिने क्रम बढ्दो छ । तीजमा परिवार र आफन्त एकै स्थानमा जम्मा हुनुले अन्तर सांस्कृतिक सम्मान बढाएको छ ।’ केही वर्षयता शारीरिक उपस्थितिका दृष्टिकोणबाट पर्व भर्च्युअल हुन पुगेका छन् । उहिले जस्तो तीज, दसैं, तिहार आदिमा व्यक्ति स्वयं उपस्थित हुनैपर्छ भन्ने मान्यता घट्दै गएको छ । मञ्जु गौतम सिटौला सामाजिक अभियन्तावित्तीय क्षेत्रमा लामो समय बिताएकी मञ्जु गौतम सिटौला तीज भन्नेबित्तिकै सौभाग्य, रातो रंग र परिवारको सम्झना आइहाल्ने बताउँंछिन् । पहिले निराहार व्रत बसे पनि हिजोआज उनको परिवारका महिला सदस्यहरू पानी, जुस तथा फलफूल खाएर व्रत बस्छन् जसलाई उनी समयले ल्याएको परिवर्तनका रूपमा लिन्छिन् । मञ्जुकी भाउजू निर्माण व्यवसायी मनिमा शर्मा न्यौपाने भने अझैसम्म पनि निराहार व्रत बसी श्रीमान्को खुट्टाको जल पिउँछिन् । मनिमा भन्छिन्–पारिवारिक संस्कारबाट त्यही सिकें त्यसैले गरिरहेकी छु । एकदिन त्यति गरिदिँदैमा श्रीमान् र परिवारका सदस्यहरू खुसी हुन्छन् भने मलाई त्यति गर्न कुनै आपत्ति छैन ।’मञ्जुकी अर्की भाउजू पार्वती गौतम भने खुट्टाको पानी मुखमा नहाल्दैमा पति–पत्नीबीचको मायामा कमी आउँदैन भन्ने सोच र बुझाइका कारण व्रत बसे पनि खुट्टाको जल नपिउने बताउँछिन् । मञ्जुकी गायिका तथा सञ्चारकर्मी बहिनी कोपिला गौतम कतिपय तीज बिनाव्रत नै बितेको बताउँछिन् । विदेश बसाइमा कामको चटारोका कारण व्रत, दर सबै बिर्सिने उनले बताइन् । कोपिला भन्छिन्–यो पर्व नै विशेष गरी माइती सम्झने, महिलाले धक फुकाएर आफूभित्रका पिर–व्यथा भुलेर खुसी व्यक्त गर्ने अवसर हो । यसमा परिवार र आफन्तभित्रका हरेक नारी जोडिएका हुन्छन् । यस्तो व्यवहारले आपसी द्वेष तथा ईर्ष्यालाई मेटेर माया–प्रेम स्थापित गर्छ ।’ मञ्जुका अनुसार परिवार नै खुसीको स्रोत हो । परिवारबिनाको चाडवाड खल्लो र निरस हुन्छ । परिवारका सम्पूर्ण दिदीबहिनीबीचको खुसी उजागर हुने दिन सबैजना सँगै हुँदा त्यो खुसी दोब्बर हुन्छ । मञ्जुको परिवारका आमा, दिदीबहिनी, भाउजू, बुहारी सबै एक ठाउँमा भेला भएर दर खान्छन्, व्रत बस्छन्, राता–हरिया पहिरनमा आफूलाई सजाउँछन् अनि नाचगान गरी रमाइलो गर्छन् । आँचल प्रधान शाक्यसंस्थापक, नानापसलपाल्पाली छोरी आँचल प्रधान शाक्य ठूलो परिवारमा हुर्किएकी हुन् । उपत्यकाबाहिरका नेवारहरूमा ब्राह्मण–क्षेत्रीको संस्कारको प्रभावका कारण आँचलका आमा, हजुरआमाहरू तीजको व्रत बसी पञ्चमीको पूजा गर्थे । आँचलको हुर्काइ–बढाइ काठमाडौंमै भएका कारण उनलाई सुरुवातमा तीजको अर्थ त्यति थाहा थिएन । बिस्तारै उनमा बढ्दै गएको समाजिकीकरणले क्रमशः फराकिलो बनाउँदै लग्यो र तीजप्रति रुचि जाग्न थाल्यो ।आँचलकी सासू मोतीशान्ति शाक्य दुई दर्जनभन्दा बढी सामाजिक संस्थामा आबद्ध छिन् । बुद्ध धर्म मान्ने मोतीशान्तिको सोच सामाजिक कार्यमा हिँड्न थालेदेखि नै बदलियो । उनी अहिले तीजमा सोर्‍ह शृंगारमा सजिएर रातो पहिरनमा छमछमी नाच्छिन् । मोतीशान्ति भन्छिन्–‘बिस्तारै यो चाडलाई महिलाको खुसी, सशक्तीकरण र स्वतन्त्रताका रूपमा बुझ्दै जान थालें ।नेवारहरूमा फुली लगाउने चलन नभए पनि यो दिन म फुली र छड्के तिलहरी लगाउँछु । यो पर्वले परिवारका महिला सदस्यहरूबीचको सद्भाव बढाउन ठूलो भूमिका खेलेको छ भन्ने मैले बुझेकी छु ।’ आँचलकी आमा विधाता प्रधान पाल्पाली तीजको झझल्को आउने बताउँदै भन्छिन्–हामी हिन्दू नेवार भएकाले हाम्रा आमा, सासूहरू तीजमा व्रत बस्ने, पञ्चमी लाउने, ३ सय ६५ वटा दतिवन टोक्ने सबै विधि पूरा गर्नुहुन्थ्यो । यो संस्कार मैले आफ्नै परिवारका ज्येष्ठ सदस्यहरूबाट सिकेकी हुँ । चाडपर्वमा परिवारको महत्व पनि थाहा पाइन्छ ।’ आँचल आफू पनि अहिले नजिकका साथीभाइ, परिवार एवं इष्टमित्रसँग दर खाएर तीज मनाउँछिन् ।उनलाई यस्ता अवसरले परिवारका सदस्यहरूबीच आपसी सद्भाव, स्नेह र प्रेम वृद्धि गर्छ भन्ने लाग्छ । यतिबेला जतिसुकै व्यस्त भए पनि एक ठाउँमा भेला हुनैपर्ने भएकाले यो संस्कारलाई निरन्तरता दिनैपर्ने मोतीशान्तिको धारणा छ । आँचल भन्छिन्–मैले बुझेको तीज पारिवारिक खुसी र महिलाको स्वतन्त्रतालाई उजागर गर्ने पर्व हो । त्यो दिन म मेरी छोरीलाई रातो पहिरन लगाइदिन्छु र आफू पनि रातो–हरियो पहिरनमै हुन्छु । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, भाद्र ४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीजमा कुन  मन्दिर जाने ?

नेपालमा तीजकै अवसरमा भीडभाड हुने दर्जनौं शिवालय छन् । धार्मिक गन्तव्यका रूपमा चर्चित ती शिवालय सबैको रोजाइमा पर्दै आएका छन् ।

युवराज गौतम, भाद्र ४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सासूको स्थानबाट बुहारीले र बुहारीको स्थानबाट सासूले हेर्नु पर्छ

सासूको स्थानबाट बुहारीले र बुहारीको स्थानबाट सासूले हेर्ने हो भने ५० प्रतिशत समस्या समाधान हुने प्रीति बताउँछिन् । मन भने आपसी संवाद र समझदारीसँगै सही विश्लेषण गर्न सक्ने क्षमता भए यो सम्बन्ध सुमधुर हुने बताउँछिन् । दाहाल भन्छिन्–‘ऊ डाक्टर नै भए पनि मेरा लागि सन्तान हो केटाकेटी नै छ । जीवन संघर्ष हो, उतार–चढाव आइरहन्छ, भन्ने कुरा उसले बुझ्नुपर्छ ।

नारी संवाददाता , भाद्र ३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पारिवारिक तीज : खुसीको स्रोत

तीजमा परिवारका सबै सदस्य सँगै हुँदा फरक अर्थ राख्ने कुरा बताउँदै व्यवसायी आँचल प्रधान शाक्य भन्छिन्–हिजोआज फरक जाति, संस्कृति र धर्मका बीच वैवाहिक सम्बन्ध जोडिने क्रम बढ्दो छ । तीजमा परिवार र आफन्त एकै स्थानमा जम्मा हुनुले अन्तर सांस्कृतिक सम्मान बढाएको छ ।’ केही वर्षयता शारीरिक उपस्थितिका दृष्टिकोणबाट पर्व भर्च्युअल हुन पुगेका छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, भाद्र १, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हरेक सम्बन्धलाई सहज बनाउनुपर्छ

हरेक सम्बन्धलाई जटिल होइन सहज बनाउनुपर्छ भन्ने सिर्जना मानन्धरका लागि हरेक सम्बन्धको आ–आफ्नै स्थान र महत्व छ । त्यसमा एउटाको स्थान अर्कोले लिन नसक्ने र हरेक सम्बन्धको आ–आफ्नै विशेषता र महत्व रहेको बताउने सिर्जनाको आफ्नी सासूसँगको सम्बन्ध सुरुदेखि नै सुमधुर एवं मिठासपूर्ण छ । 

नारी संवाददाता , श्रावण २२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आमाजस्तै सासू–छोरीजस्तै बुहारी

महिला–महिला मिलेर बस्न सक्दैनन्, महिला नै महिलाका शत्रु हुन् भन्ने पुराना उखान वा भनाइहरू अब डेट एक्सपायर भैसकेका छन् । आजको समयमा नारीको उन्नति–प्रगतिको एउटा प्रमुख हिस्सा नारी नै हुँदै गएका छन् ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, श्रावण २१, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सासु बुहारीको सम्बन्धमा छुट्टै खालको मठिास

आपसी समझदारी, संवादका साथ आफ्नो स्थान बुझ्दै जिम्मेवारी र कर्तव्यबोध भयो भने यो सम्बन्ध सहज र सकारात्मक हुने बताउँदै रागिनी भन्छिन्–‘कुरा लुकाउनु भएन, खुला संवाद हुनुपर्‍यो अनि बुहारी भैसकेपछि थोरै कम्प्रोमाइज पनि गर्नुपर्‍यो, यति मात्र भए पनि सासू–बुहारीको सम्बन्धमा तिक्तता आउँदैन ।

नारी संवाददाता , श्रावण २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बुहारी पनि छोरीनै हुन

‘छोरी जान्छन्, बुहारी आउँछन् । जीवन बिताउनुपर्ने बुहारीसँगै हो ।’ कल्पना भन्छिन्–‘मेरी छोरीले स्कर्ट लगाओस्, ज्वाईं सहयोगी परून् भन्ने सोच्नेले बुहारीका लागि पनि उही कुरा किन लागू नगर्ने ? आखिर उनी पनि त छोरी नै हुन् ।’  

नारी संवाददाता , श्रावण १७, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

घरेलु हिंसाविरुद्ध सासू–बुहारी

घरेलु हिंसा कम गर्न सासू–बुहारीको एकताले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने निष्कर्ष साथ घोराही उपमहानगरपालिकाका विभिन्न वडामा ‘हिंसाविरुद्ध सासू–बुहारी’ अभियान थालिएको छ । गाउँ–टोलका सासू–बुहारी एक ठाउँमा जम्मा हुन्छन् र आफ्ना समस्याका बारेमा छलफल गर्छन् । घरेलु हिंसाका कारण र प्रभाव केलाउँछन् । गाउँ–टोलका अन्य घरपरिवारलाई पनि यस विषयमा सचेत तुल्याउँछन् ।

दुर्गालाल केसी, श्रावण १६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

साउने शृंगारको आध्यात्मिक अर्थ

साउन महिना लाग्नासाथ राता, हरिया र पहेंला पोते, चुरा र सिउँदोमा सिन्दूर, हातमा मेहन्दी अनि रंगीचंगी पहिरनको आफ्नै आध्यात्मिक महत्व छ र त्यसले वैज्ञानिक दृष्टिकोणले पनि उक्तिकै गहन अर्थ राख्छ । एकातिर अहिले कामकाजी महिलाहरूले व्यस्तताका कारण शृंगारमा ध्यान नदिने, समय दिन नसक्ने त्रम बढ्दै गएको छ भने अर्कातिर भड्किलो र अस्वाभाविक पहिरन एवं शृंगार गर्ने महिलाहरू पनि उत्तिकै छन् । 

डा. नम्रता पाण्डे, श्रावण १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

साउने सोमबारको  महिमा र महत्व

साउने सोमबार विद्याका दृष्टिले पनि फलदायी मानिन्छ । महिलाले राम्रो वर पाउने, व्यापारीले राम्रो आम्दानी गर्ने, किसानको खेतीपाती सप्रने हुँदा साउनको महत्व हरेक जात, धर्मका मानिसमा छ । हुन त कतिपयले सती देवीलाई प्रकृतिका रूपमा लिने भएकाले पनि साउनमा हरियो रंगको बढी महत्व भएको मान्छन्

सिर्जना दुवाल श्रेष्ठ, श्रावण १२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सेलिब्रेटीका साउन धारणा

सतीलाई प्रकृतिका रूपमा लिइने भएकाले पनि साउनमा हरियो रंगले बढी महत्व पाएको हो । साउने सोमबारका दिन म चोखो खान्छु भने हरिया तथा पहेंला पहिरन लगाउन रुचाउँछु  । साउनको सोमबारको व्रतलाई फेसनभन्दा पनि संस्कारका रूपमा लिनुपर्छ ।

नारी संवाददाता , श्रावण ९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --