विचार

बुवाको मुहारमा खुसी हेर्ने दिन

वर्षभरि व्यक्त हुन नसकेका हाम्रा भावना त्यस दिन बुवाका नाममा कविता बनेर निस्कन्छन् । सबैको हृदयबाट प्रेमरूपी, श्रद्धारूपी र भक्तिरूपी उद्गारहरू व्यक्त हुन्छन् । बुवा सधैं हाम्रा लागि खुल्ला आकाश भए जहाँ उनले आफ्ना सन्तानलाई पन्छीसरह खुल्ला, स्वतन्त्र, आनन्दित एवं सुखी जीवनको कामना गरे ।  पितृन्नमस्ये निवसन्ति साक्षाद्ये देवलोकेऽथ महीतले वा ।तथान्तरिक्षे च सुरारिपूज्यास्ते वै प्रतीच्छन्तु मयोपनीतम् ।। (गरुडपुराण/अध्यायः८९)मेरो पहिलो देवता त मेरा बुवा नै हुनुहुन्छ त्यसैले सबैभन्दा पहिले म मेरा बुवाकै पाउ पर्छु । म आफ्ना बुवालाई सशरीर रूपमा उपस्थित देवता मान्छु । बुवा त्याग र प्रेमका प्रतिमूर्ति हुन् । जीवनमा सफल हुने र प्रशंसा आर्जन गर्ने क्रममा चारैतिर भागदौड गर्दा हामीले आफ्नो जीवनदाता, आफ्नो उद्गम, आफ्नो शुभचिन्तक तथा सधै आफ्नो भलो चाहने व्यक्तिहरू एवं ती सम्बन्धको महत्व बिर्सिएका त हुँदैनौं ?किनभने हाम्रो जीवनमा कुनै वस्तुभन्दा व्यक्ति महत्वपूर्ण हुन्छ भने कुनै सिद्धान्तभन्दा सम्बन्ध महत्वपूर्ण हुन्छ । जब बुवाको मुख हेर्ने दिन भनेर पात्रोमा मिति र दिनको संकेत लगाइन्छ अनि बुवाका लागि उपहारको बन्दोबस्त गर्न थालिन्छ तब बुवाको अलि धेरै सम्झना, अलि धेरै माया लागेर आएको अनुभव हुन सक्छ । हाम्रो जीवन, हाम्रो हुर्काइ, हाम्रो सफलता र हाम्रो जीवनशैली तथा संस्कारमा आमाको जति भूमिका छ त्यो भन्दा कम भूमिका बुवाको पनि छैन । औंसीका दिन बुवाको मुख हेर्ने दिन मात्र होइन बुवाको मुहारमा खुसी हेर्ने दिन पनि हो अझ भनौं साल–दरसालका लागि बुवाको अनुहारमा खुसी छर्ने प्रतिबद्धता जनाउने दिन हो । औंसी अर्थात् अँध्यारो, आना सन्तानको जीवनमा कहिल्यै औंसीको रातजस्तो अन्धकार क्षण नआओस् भनेर जीवनभर कर्म गरेर सन्तानको खुसी चाहने जन्मदाता बुवाको मुहारमा कतै हाम्रो व्यवहार र शब्दले कुनै पीडा त दिएको छैन ? भन्ने कुराको मूल्यांकन गर्ने दिनसमेत हो बुवाको मुख हेर्ने दिन । समय फेरिएको छ रे, हाम्रा अभिभावक हामी अनुकूल चल्न जान्दैनन् रे, जमाना आधुनिक भएको छ रे । त्यसैले काम गराइ, बोलाइ, हिँडाइ र रहनसहन वृद्घ बुवाको भन्दा हाम्रो राम्रो छ रे किनभने हामी शिक्षित र आधुनिक भएका छौं । हिजोआज बुवाको मुख हेर्ने पर्व इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालमै बढी तामझाम पूर्वक मनाइन्छ । स्वदेशमा हुनेले आ–आना खुबी र इच्छाअनुसार उपहार दिएर, आशीर्वाद लिएर तथा टन्न फोटो खिचेर फेसबुक आदि सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै हामीले बुवाका लागि कति गरेका छौं त्यो अरूले पनि हेरून् भन्ने मनसायले प्रदर्शन गर्छौं । विदेशमा हुनेले पनि सम्झेर बुवालाई फोन गर्छौं, आशीर्वाद लिन्छौं, बुवासँग बसेका पुराना तस्बिरहरू पोस्ट गर्दै धुमधामले फादर्स डे मनाउँछौं ।वर्षभरि व्यक्त हुन नसकेका हाम्रा भावना त्यस दिन बुवाका नाममा कविता बनेर निस्कन्छन् । सबैको हृदयबाट प्रेमरूपी, श्रद्घारूपी र भक्तिरूपी उद्गारहरू व्यक्त हुन्छन् । बुवा सधैं हाम्रा लागि खुल्ला आकाश भए जहाँ उनले आना सन्तानलाई पन्छीसरह खुल्ला, स्वतन्त्र, आनन्दित एवं सुखी जीवनको कामना गरे । बुवाले आफ्नो जीवनभरको कमाइ सन्तान सुखमा लगाए । सन्तान हुर्काउन, पढाउन के–कस्ता अप्ठ्यारा स्थिति आए ती पीडालाई भित्रभित्रै दबाए र बाहिर सहज रूपमा प्रस्तुत भए किनभने हाम्रो समाजले भन्दिएको छ लोग्ने मान्छेले आँसु झार्न हुँदैन । लोग्ने मान्छेले पीडा देखाउनु हुँदैन र लोग्ने मान्छेले मन कमजोर बनाउनु हुँदैन । चाहेर पनि बुवाले भित्रको पीडा छताछुल्ल व्यक्त गर्न पाउँदैनन् ।बुवाहरू सहन्छन्, भित्रभित्रै आना पीडा दबाउँछन् र सन्तानका लागि बाहिर कठोर र मर्द बुवाका रूपमा चिनिन्छन् । आना सन्तानको प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि नआत्तिनू, केही हुँदैन, चिन्ता नगर, म छु तिम्रा लागि भन्ने आशाका शब्दहरू निस्कन्छन् बुवाको मुखबाट सधैं । हामी ८–९ महिनाको भएपछि कहिले बोली फुट्ला छोराछोरीको, कुन शब्द निकाल्लान् र कसरी बोल्लान् भनेर हाम्रो तोतेबोली सुन्न आतुर भए हाम्रा बुवा । अलिअलि बोली फुट्नासाथ परिवारका सदस्यलाई गर्ने सम्बोधन, आदरका शब्द, जी गर, दर्शन भन, माया गरिदेउ भन्दै कखरा सिकाउने अनि हामीमा संस्कार र सकारात्मकता छर्ने हाम्रा बुवाले बोलेको मिल्दैन अहिले हामीलाई । हिजोआज हामी भन्छौं–बुवा, मेरो साथी आउँदा हजुर कुरा नगर्नुस् है, हजुर बोल्न जान्नुहुन्न क्या ? कुनै सामाजिक कार्य वा भोजमा बुवालाई लिएर जाँदा सिकाउँछौं–बुवा, राम्रोसँग खानु है, पाखे तरिकाले खानुहुँदैन । बुवा कोही भेट हुँदा आफ्ना सबै कुरा नखोल्नुहोस् तपाईं बोल्न जान्नुहुन्न । घरमा फोनको घन्टी बज्छ–बुवाले सोध्नुहुन्छ कसको फोन हो ? हाम्रो जवाफ हुन्छ–हजुर बुझ्नुहुन्न क्या, हजुर चुप लाग्नुहोस्, हजुरलाई थाहा हुन्न...आदि–आदि जवाफ लगाउँछौं हामी ।हजुर थुपुक्क बस्नुहोस्, दिएको खानुहोस्, नाति–नातिनाले जे गरे पनि चुप लाग्नुहोस्, तपाईंको जस्तो जमाना छैन अहिले । आजकलका केटाकेटीले तपाईंका कुरा बुझ्दैनन् । हामीले आफ्ना छोराछोरीका अगाडि यस्तै कुरा गर्‍यौं र सिकायौं भने कस्तो संस्कार र अनुशासन अनि नैतिकता सिक्लान् हाम्रै सन्तानले ? तोतेबोलीदेखि बोल्न, हाँस्न सिकाउने बुवा तिनै बालक ठूला भएपछि पाखे साबित हुन्छन् । उनका शब्द, उनका बोली मन नपरेर हामी उनलाई चुप लाग्न बाध्य बनाउँछौ भने हामी धर्तीका कलंकबाहेक अरू केही हुन सक्दैनौं ।हामी भन्छौं बुवा तपाईंलाई के चाहिन्छ भन्नुहोस् हामी किनेर ल्याउँछौं । अफसोच, हाम्रा वृद्ध बुवालाई बजारमा खरिद गरिएको वस्तुभन्दा हाम्रो साथ र माया चाहिएको छ । बुवाका कुरा अनि अशक्त मनको भाव कसैले सुनिदिए पुग्छ । आना सन्तानले थोरै समय दिएर भलाकुसारी गरिदिए पुग्छ तर हामीले ख्याल गरेकै छैनौं, वृद्ध बुवाको भावना बुझ्ने कुरा । बुवा सानै कुराले, प्रेम र सद्भावले खुसी हुन्छन् भन्ने कुरा ?  हिजोआज वृद्धाश्रम बढ्दैछन् किनभने हामी व्यस्त छौं बुवाको स्याहार–सुसार गर्ने र उनलाई समय दिने फुर्सद छैन हामीसँग । हामीले मात्र हो र धनी, प्रतिष्ठित र इज्जतदारले पनि आमा–बुवालाई वृद्धाश्रम राखेका छन् भन्न हिच्किचाउँदैनौं हामी । तीमध्ये पनि हामी कति बुद्धिमान थियौं र आफैं लगेर राख्यौं, कति बुवाहरू आफै घर छोडेर हिँडेका छन्, जन्माएका सन्तानहरूले नसहेपछि वृद्धाश्रम पुगेका छन् । वृद्धाश्रम र अनाथाश्रमका हाम्रा बुवाहरूका हृदयविदारक भावना सुन्दा बुवाप्रति श्रद्घा–भक्ति हुनेहरूको आँखाबाट आँसु झर्छ । जिन्दगीका हरेक अँध्यारा र अप्ठ्यारा मोडहरूमा आना सन्तानलाई उज्यालो बाटो देखाउने बुवाहरूलाई अँध्यारोमा धकेल्ने दुष्प्रयास गर्ने सन्तान पनि हामी यही समाजमा छौं । जीवित छँदा बोझ मान्ने सन्तानले बुवाको मृत्युपछि छाती पिटीपिटी रुँदा वा बुवाको श्राद्धमा भौतिक वस्तु दान गरेर पछुताउँदैमा बुवाको ऋण (पितृ ऋण) तिरिएला त ?४–५ जना सन्तानलाई दुःख–पीडा नदिई हुर्काउने, बढाउने र पढाएर प्रतिष्ठित बनाउने बुवाका सम्बन्धमा हामी सन्तानबीच झगडा हुन्छ कसले पाल्ने भनेर ? त्यसपछि हामी बुवा मेरा मात्र हुन् र ? तैंले पाले पनि हुन्छ भन्नसम्म पछि पर्दैनौं । बुवाको स्नेह र इच्छा बिर्सिएर आना बुवालाई भार सम्झने मूर्खताले भरिएका पनि हामी नै हौं । सानोमा रुँदा, निıा नलाग्दा, बिसन्चो हुँदा कयौं रात बुवालाई पनि निıा लागेन । आजकल बुवाको खोकी ठूलो भयो भने बा, तपाईंले खोकेर रातभरि निदाउन सकिएन भन्न लाजै मान्दैनौं । अथाह सम्पत्तिको मालिक हुँदैमा वा कुनै प्रतिष्ठित पद धारण गर्दैमा कहाँ इज्जत मिल्छ र ? वास्तविक धनवान् र प्रतिष्ठितको परिचय त त्यसलाई मिल्छ जोसँग आना आमाबुवाको सेवा गर्ने समय छ । धन कमाउने, व्यस्त रहने, प्रतिष्ठा कमाउने इच्छा हुँदैमा संसार देखाउने बुवाप्रतिको प्रेम र त्यागलाई बिर्सने हो भने हाम्रो कमाइ दुई कौडीको हुनेछ । हाम्रो जीवनमा बुवाले जति योगदान दिएका छन् त्यसको एक प्रतिशत मात्र पनि उनलाई हाम्रो सेवाका रूपमा फर्काउन सके हाम्रो जीवन धन्य हुनेछ । बुवाको चित्त दुखाएर पनि हामी धनी बन्न त सक्छौं तर सुखी हुन कदापि सक्दैनौं ।हामीलाई असल सन्तानको परिचय तब मिल्छ जब हामीमा बुवाको जस्तै निःस्वार्थ भाव कायम रहन्छ । बुवाहरू त्यसै पनि आना सन्तानप्रति गौरवान्वित हुन्छन् । बुवालाई दिने सर्वश्रेष्ठ उपहार धन–सम्पत्ति र पैसा होइन असल चरित्र एवं सत्कर्म हुनसक्छ । सन्तानहरू आज जुन पद र प्रतिष्ठा अनि सम्मानमा छन् त्यो बुवाकै देन हो । बुवाको बाँकी जीवनमा सन्तानहरूको देनले खुसी ल्याउन सके त्यो असल सन्तानको संकेत हुनेछ । बुवा हाम्रा सौभाग्य हुन्, हाम्रा प्रतिष्ठा हुन् ।हामी उनको ऋण त केही गरी चुकाउन सक्दैनौं र पनि औंसीको दिन प्रदान गरिने उपहारभन्दा वर्षभरि नै बुवाको अनुहारमा दुःखका बक्ररेखाहरू कोरिन नपाऊन् भन्ने कुराको ख्याल उनका लागि ठूलो उपहार साबित हुनेछ र त्यही नै बुद्धिमानी पनि हो । बुवालाई सेवा, सम्मान, प्रेम, भक्तिभाव र समय दिन सके, उनको भावनाको कदर गर्न सके मात्र बुवाको मुख हेर्ने दिनको मर्म सार्थक हुन्छ अन्यथा एकदिन फलफूल ख्वाएर वा नयाँ पहिरन उपहार दिएर फेसबुकमा फोटो राख्दैमा के हुन्छ र ?

डा. नम्रता पाण्डे, भाद्र १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कुन मन्दिरमा जान्छौं यात्री ?

व्रत धार्मिक दृष्टिकोणले राम्रो त छँदैछ वैज्ञानिक दृष्टिकोणले पनि राम्रो मानिन्छ । विभिन्न बार वा तिथिअनुसार विभिन्न भगवान्को आराधना गरी व्रत बसिन्छ ।  

कविता शर्मा, भाद्र ६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीज र पार्टी प्यालेसको दर

आर्थिक रुपमा पनि सक्षम बन्दै गएका दिदीबहिनीहरुलाई आफ्नो रहर र आवश्यकता पुरा गर्न श्रीमान र सासु/ससुराको आश गरिरहनु पर्दैन । अबका छोरीचेलीले माइत गएर पीडा पोख्नु पर्ने अवस्था छैन ।  यस्तो जमानामा पनि हामी संस्कृति  मौलिकता भनेर त्यही रुन्चे गीतको चाहाना राख्ने ?

उर्मिला त्रिपाठी, श्रावण २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सौन्दर्य प्रतियोगिता अवसर होइन्

विभिन्न सौन्दर्य प्रतियोगिताहरुले नारीको परिचयमा प्रश्न चिन्ह खडा गरेका छन् । मानिसहरु यसलाई अवसर भन्छन्, म बिकृति भन्छु । कतिलाई यो कुराले चित्त नबुझ्ला पनि । तर नकाप निकालेर र वास्तविकतालाई चिरेर हेर्ने हो भने सबै छर्लङ्ग हुन्छ ।

सुर्य चन्द , श्रावण ८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

समानताका लागि आरक्षण 

पछि परेका वर्ग समुदाय झन्–झन् पछि परेका छन् भने अर्कातिर सुविधासम्पन्न वर्ग मात्र अघि बढिरहेको छ । सुविधाबाट वञ्चित समुदाय तथा वर्गलाई मूलधारमा ल्याउन के उनीहरूलाई केही थप बल लगाएर अघि बढाउन मिल्दैन ?

मीना गुप्ता, श्रावण १, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नागरिकता र अवैध सन्तान

९ महिनासम्म गर्भमा राखेर सन्तान जन्माउने तथा हुर्काउने काम प्रकृतिले नै आमालाई दिएको छ । यसमा केही क्षणको गर्भाधान कर्मबाहेक बाबुको खासै भूमिका हुँदैन । सन्तानको पहिचान बाबुकै नामबाट हुने, आमाको खासै भूमिका नहुने अवस्था अहिले पनि विद्यमान छ । आमाको नामबाट नागरिकता प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था कानुनले गरे पनि कार्यान्वयन प्रक्रियामा निकै ठूलो झन्झट छ ।

अञ्जु कार्की , असार ११, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

नारीलाई आरक्षण दिने मात्र होइन, सक्षम बनाऔं

महिला आरक्षण दिँदैमा नारीलाई मूल प्रवाहमा समावेश गर्न सकिँदैन । केहीलाई सकिएला तर सम्पूर्णलाई कदापी होइन । महिलालाई आरक्षण होइन, अवसर चाहिन्छ । महिलाहरू पुरुषको तुलनामा कम क्षमतावान् हुँदैनन् । महिलालाई आरक्षणमा मात्र सीमित गर्नु भनेको महिलामा अन्तरनीहित क्षमता उजागर नगर्नु हो ।

मीना गुप्ता, जेष्ठ २४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आमा, म र नेपाली समाज

२०–२५ वर्षसम्म खाई–नखाई दुःख गर्दै कहिल्यै रुन पनि नदिई हुर्काएका सन्तानले आज मेरो फुर्सद छैन भन्छन् । आफ्ना छोराछोरीको ख्याल गर्नुपर्छ, पढाउनुपर्छ पनि भन्छन् । ती सन्तानले किन र कसरी भुल्न सक्छन्, कति छिटो भुल्न सक्छन् ? ती बूढी आमा हाम्रो सेवामा छिट्टै बूढी अनि रोगी भा’की छिन् । आमा छोरीको घरमा किन बस्न नहुने ? छोरी पनि त्यही कोखका सन्तान होइनन् र ? 

कल्पना केसी क्षेत्री, जेष्ठ १४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मातृत्वको सम्मान गर्न जाने रोकिन्छ अराजकता

आधुनिकता र विकासका नाममा धेरै जानकारी, सूचना र शिक्षाको सुविधा उपलब्ध हुँदाहुँदै पनि व्यक्ति द्विविधामा बाँच्न विवश छ किन ? एउटी आमाले सन्तानलाई जन्म दिएपछि प्रेम के हो उनलाई सिकाउनुपर्छ ? अवश्य पर्दैन, मातृत्वसँगै प्रेमको भाव आफै फक्रिएर आउँछ ।

डा. नम्रता पाण्डे, जेष्ठ १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आमा, म र नेपाली समाज

मानिसहरू आफ्नो जन्म दिनको निकै सम्झना गर्छन् तर तिनै जन्म दिने आमाको कहिल्यै सम्झना गर्दैनन् । यही विषयलाई लिएर सम्झनाका शब्दहरू कोर्न मन लाग्यो । त्यो दिन साँच्चिकै दर्दनाक एवं पीडादायी दिन थियो । त्यो दिन अस्पतालसम्म जान नसक्ने स्थिति वा वातावरण थियो ।

कल्पना केसी क्षेत्री, जेष्ठ ४, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

स्टेरिङमा साउदी महिला

साउदी अरब विश्वकै एकमात्र देश थियो, जहाँ अहिलेसम्म महिलालाई ड्राइभिङको अनुमति थिएन । पछिल्ला वर्षदेखि भने महिलालाई पनि चालक अनुमति पत्र दिनुपर्ने माग गर्न थालियो । त्यसका लागि केही नाराबाजी एवं प्रदर्शनसमेत भए । साउदी शासनले यो अभियानलाई दबाउने प्रयास गर्‍यो तर अन्त्यमा उसले पनि घुँडा टेक्नुपर्‍यो । 

युवराज गौतम, जेष्ठ ३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --