विचार

चाडपर्वमा महिलाको भूमिका

देउताले नि ढोग्ने भए छाती हो आमाकोवैकुण्ठभन्दा ठूलो काख हो आमाकोमाइत जान दिनुस् स्वामी वर्ष दिनको तीजमाखल्लो हुन्छ माइतीलाई छोरी विना बरिलै ।।तीज पर्व होस् वा दसैं–तिहार, महिलाविना कुनै पनि पर्वको कल्पना गर्न सकिन्न । प्रत्येक घरका परिवारलाई विश्वास छ आमा, श्रीमती, छोरी, दिदीबहिनी, भाउजूले गरेको प्रतिनिधित्व, सहयोग र पर्वलाई पर्व बनाउने उमंग र रौनक मातृत्व र प्रेमले भरिएको हुन्छ । त्यति मात्र होइन नोकरी, घर व्यवस्थापन, साहित्य लेखन आदि क्षेत्रमा महिलाको योगदान र सहभागिता हृदयतः खुलेर आउने मनोभावनात्मक र रचनात्मक सहयोग मान्नुपर्छ । नारीमा रहेको शक्ति, प्रेम र करूणाको स्वरूपले एउटा घर, परिवार एवं समाजमा मिठास र सुन्दरता बढाएको हुन्छ ।आशावादीप्रत्येक वर्ष आउने तीज आदि चाडपर्वमा विगतका कष्ट र गुनासालाई भुलेर फेरि नाचगान र उमंगमा जीवनलाई फर्काउने प्रयास गर्नु महिलाको गुणवत्ता हो । विगतका निराशा र व्यक्तिप्रति एवं समाज र राष्ट्रका गुनासा र चिन्तालाई प्रेमपूर्ण माहोलमा आशावादी हुन सिकाउने कला महिलामा हुन्छ । यो हरेक घरका पुरूषहरूले मनन गर्ने र प्रशंसा गर्ने विषय हो । जीवनमा एउटा चीज भनेको समय र भनेजति नहुँदैमा चिन्तित हुनुपर्ने जरूरी छैन बरू आशावादी हुनु जरूरी छ कि जहिले समय अनुकूल हुन्छ त्यहिले मेरो अनुकुलतामा आउनेछ । आउनेछ, हुनेछ, बन्नेछ भन्ने सकारात्मक आशाले जीवनमा नयाँ ऊर्जाको सिर्जना हुन्छ । सोचेजस्तो भएन, मिलेन, पाइएन यस्ता नकारात्मक धारणाले जीवनलाई कमजोर बनाउँछन् । अस्तित्वले हामी के चाहन्छौं त्यो नदिन सक्छ तर हामीलाई के आवश्यक छ त्यो अवश्य दिन्छ । आवश्यकता, इच्छा र अपेक्षामा बिल्कुल भिन्नता छ तर हामी एकनासै हेर्छौं र अपेक्षामै जीवन बितेको हुन्छ । आशा नहुनु निराशामा जीवन बिताउनु हो । जसरी सास रहुन्जेल आश भन्ने उखान छ त्यसरी नै, जीवन रहुन्जेल आशावादी रहनुपर्छ । राम्रो हुनेछ त्यो आशालाई जीवनको मन्त्र बनाउनु जरूरी छ । यो ऊर्जालाई केही गरी गुमाउनु हु“दैन । आशाको ऊर्जाले सानोदेखि ठूलो कर्ममा सकारात्मक सहयोग मिल्छ । सकारात्मक आशा राखेर गरिएको कर्मले सकारात्मक परिणाम दिन्छ अनि आशावादी व्यक्तिले त्यो परिणामको श्रेय पनि अस्तित्वलाई नै दिन्छन् । म त कर्म गर्ने एउटा पात्र न हु“, दिनेवाला अस्तित्व नै हो यो समर्पण भाव पनि आशावादी व्यक्तिमा विकसित भएको हुन्छ अर्थात् स्वभाव नै आशावादी हुनु मानवीय गुणवत्ता हो।सहयोगीतीजलगायतका चाडपर्वमा आफ्ना चेलीबेटी भेला गराएर  घर र माइती पक्षका आफ्नालाई प्रेम दिने र खुसी बाँड्ने काममा अग्रसरता महिलाले नै लिएका हुन्छन ्। त्यसो त  मानिस स्वभावैले सामाजिक प्राणी हो । त्यसैले घर, परिवार, समाज र राष्ट्रसँग नै उसको सम्बन्ध जोडिएको हुन्छ । अहिले त हाम्रो सम्बन्ध अन्तर्राष्ट्रिय समेत भैसक्यो त्यो व्यक्तिगत होस् वा व्यावसायिक हिसाबले । अध्ययन–अध्यापन एवं भ्रमण आदि कारणले विदेशी व्यक्तिसमेत आफ्नै हितैषी बनेका उदाहरण पनि छन् । सामान्य सम्बन्ध सबैसँग हुन्छ तर केही सम्बन्ध यस्तो हुनु जरूरी छ जसलाई जुनसुकै सुख–दुःख भन्न र सहयोग लिन–दिन सकियोस् । निराशामा पुगेको जीवनलाई पनि सहारा दिन सकियोस्। चाडपर्वमा मात्रै होइन सधै आफ्नोपन, आफ्नो मन र आफ्नो सोच जीवन्त बनोस्, जीवनको मज्जा नै यसमै छ। आफैं कमाऊँ, खाऊँ, आफ्नैलाई गर यो त सामान्य जसले पनि गर्छ। तर आफ्नो प्रिय व्यक्ति, मित्र र शुभेच्छुक पनि होऊन् अनि उनीहरूसँगको सम्बन्ध सुमधुर रहोस्। धन सकियोस् तर मनले उसको सहयोगमा, उसलाई खुसी दिनमा पछि पर्नु नपरोस्। यस्ता प्रेमल सम्बन्ध जानेर पनि गुमाउनु हुँदैन । बाआमा हामीले रोजेर पाइन्न यो हाम्रो भाग्यको कुरा हो । तर, बाआमालाई हामीले कसरी खुसी र आनन्दित राख्न सक्छौं त्यो हाम्रो स्वभावको कुरा हो । साथीभाइ, मित्रता हाम्रो रोजाइ हो र उनीहरूसँग कायम राख्ने सुमधुर सम्बन्ध हाम्रो स्वभाव हो।जान्ने र बुझ्ने हो भने जीवनको ठूलो सम्पत्ति नै यही हो । धैर्य, करूणा, खुला ह्दय र एक–अर्काको पूरक भएर निभाउन सक्ने मित्रता बिर्सेर पनि गुमाउनु हुँदैन ।विश्वासजतिपनि सम्बन्ध र पारिवारिक सफलता मिलेको छ त्यसमा अपवादबाहेक महिलाको विश्वास र धैर्यले ठूलो भूमिका निर्वाह गरेका छन्। भौतिक सम्पदाको हिसाबले व्यक्ति व्यक्तिलाई धनी–गरिब छुट्याउन सकिएला । बाहिरी डिग्रीका आधारमा शिक्षित र अशिक्षितको भिन्नता होला । रंग, धर्म, वर्ण र भूगोल फरक होला। तर विश्वास सबैमा एकै गुण हो, यो सबैको मानवीय गुणवत्ता र साँघु हो जसले एक–अर्कालाई जोड्नमा सहयोग गर्छ । ज्यान जाओस् विश्वास नजाओस् भन्ने उखानको मर्म नै जीवनमा सबै वस्तु गुम्न सक्छन् तर विश्वास आफ्नो स्वभाव हो यसलाई कसैगरी गुम्न दिनुहुन्न। हामी भन्ने गर्छौं अरुले धोका दियो त म उसलाई किन धोका नदिनु? विश्वास आफ्नो गुण र स्वभाव भएकाले अरूसँग तुलना गर्ने विषय नै होइन । यही विश्वासले नै आफ्नो आत्मविश्वास बढाउँछ । जब आत्मविश्वास बढ्छ तब अरूसँगका तुलना र प्रतिस्पर्धा स्वतः निष्क्रिय हुँदै जान्छ । आफ्नो स्व–बोध, स्व–निर्णय र स्व–सचेतनामा बाँच्ने शैलीको विकास हुन्छ। आत्मविश्वास नहुने व्यक्तिले नै अरुको देखासिकीमा जीवन बाँचिरहेका हुन्छन् । आत्मविश्वासमा बाँच्ने व्यक्तिको जीवनमा नकारात्मक सोचले स्थान लिनै सक्दैन। चुनौतीलाई सहजताका साथ सामना गर्न सक्छ । निर्भय, निडर आफ्नो निर्णय क्षमता र स्वतन्त्र भएर प्रेम र उमंगको जीवन बाँच्न सक्छ । आफ्नो व्यक्तिगत खुसी र निजतामा बाँच्न पनि आत्मविश्वास जरुरी हुन्छ । निराशावादी व्यक्ति सधैं अरूकै बारेमा सोचेर बस्छ भने आत्मविश्वास भएको व्यक्तिले आफ्नै जीवनशैली, स्वतन्त्रता, प्रेम, करूणा र आत्म साक्षात्कारमा बाँचेको हुन्छ । अरूलाई प्रभावमा पार्ने उसको उद्देश्य हुँदैन केवल आफ्नै स्वभावमा जिउनुको आनन्द र प्रेमपूर्ण जीवनको भरपुर उपयोग गरेको हुन्छ । स्मरण गरौं, मनन गरौं, पर्वलाई पर्वको रूप दिन, जीवनमा जीवन्तता थप्न र निरस जीवनमा उमंग थप्न महिलाको भूमिका महत्वपूर्ण हुने हुँदा महिलाले आफ्नो भूमिका जीवन्त राख्न पछि नपरौं ।  

डा. नम्रता पाण्डे, भाद्र ६, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तीज गीत बिग्रिए कि हामी ?

गीतमा खास छोरीचेलीका मर्म लुकेका हुन्थे, गीतबाट यथार्थता झल्किन्थ्यो । पुरुषहरू आफ्नै नातेदारहरू मात्रै हुन्थे, अश्लीलता भन्ने शब्द सुन्न सक्ने अवस्था थिएन । उनीहरूले निकै मीठो धुनमा मादल, झ्याली बजाउँथे, महिलाहरू गाउने/नाच्ने गर्थे ।

यमुना अर्याल, भाद्र ३, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

चाडबाड किन मनाउने ?

कृतिलाई सम्मान गर्नु मानवीय जीवनलाई स्वस्थ, सरल र रमाइलो बनाउनु हो। हामी जति प्रकृतिको नजिक हुन्छौं त्यति नै स्वस्थ हुन्छौं भन्ने तथ्यलाई विज्ञानले पनि प्रमाणित गरिसकेको छ ।

नीलिमा काफ्ले, भाद्र २, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिला बेचबिखन र यौन शोषण 

विश्वव्यापी रूपमा बालिका, किशोरी र नारीहरूको तस्करी र बेचबिखन भइरहेको छ । किशोरी एवं नारीहरूको तस्करी र बेचबिखन बढ्नुमा नारीहरूलाई भोग्याका रूपमा हेरिने चलन र उपभोगवादी संस्कृति कारकतत्त्व हुन् । बेचिनेहरूमा ठूलो संख्या महिलाको छ ।

प्रतिभा सुवेदी, श्रावण २३, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आर्थिक विकासमा महिला सक्रियता

महिलाको नेतृत्वमा पुँजीको सदुपयोग मात्र होइन सानो रकमलाई ठूलो पुँजीका रूपमा विकास गर्दै विविध व्यवसाय सञ्चालन गरिएको छ ।

सुदर्शन अधिकारी, श्रावण ४, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आत्मविश्वास र क्षमता

नेपाल मात्रै होइन, विश्वभरि नै पुरुषप्रधान समाज छ । पितृसत्तात्मक संरचना भएको समाजमा पुरुषहरूकै रजगज चल्छ । पछिल्लो समय भने यो मानसिकतामा केही परिवर्तन भएको छ । केही नारीहरू महत्वपूर्ण पदमापुगेका छन् ।

प्रतिभा सुवेदी, असार ९, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आमाको कोख छोरी र लैंगिक विभेद

कोही किन हिंसाको शिकार हुन्छ ? उसलाई डर, धाक, धम्की देखाइन्छ र इज्जतको ट्याग भिराएर सबै कुरा लुकाउन लगाइन्छ । खुलेआम अपराधी हिँड्ने, उसको इज्जत नजाने तर महिलाले मात्रै धानिरहनुपर्ने कस्तो इज्जत ? पछिल्लो समय महिलाहरू जागेको बेला हो, हिम्मत गर्न सक्नुपर्छ, एक पटक प्रतिवाद गरेपछि अर्को पटकबाट कसैले हिंसा गर्ने आँट गर्न सक्दैनन् । 

यमुना अर्याल, असार ९, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलालाई सहभागी गराए राष्ट्रको विकास हुन्छ

समाजमा जे देखिन्छ त्यो हुँदैन । हात्तीको चपाउने र खाने दाँत फरक हुन्छ भनेजस्तै समाजका पनि दुई रूप छन् । यो वर्षको नारी दिवसका हरेक कार्यक्रममा प्रायः वक्ताहरू पुरुष थिए अर्थात् महिलाका लागि आयोजना गरिएका कार्यक्रममा उनीहरूनै कम सहभागी थिए । त्यसैले दिवस मनाएर मात्र नारीको अवस्था राम्रो हुन्छ जस्तो लाग्दैन ।

नारी संवाददाता , वैशाख ५, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलाविरुद्ध हिंसा किन ?

महिलाप्रति हाम्रो समाजले कहिल्यै सकारात्मक दृष्टिकोण राख्न सकेन । पुरातन सोचका कारण महिलालाई जहिले पनि दोस्रो दर्जाको नागरिकका रूपमा हेर्नु विडम्बना नै हो ।

सुदर्शन अधिकारी, चैत्र ४, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

लैङ्गिक समानताको शिक्षा घरैबाट

सामान्यतयाः कुनै पनि परिवारमा महिला–पुरुषको संख्या समान रहेको पाइन्छ । तर, त्यही परिवारले महिलाको सवालमा समतामुखी व्यवहार गरेको पाईँदैन । महिला समानताको कुरा भाषण वा अभियानको नारा बनाएर मात्रै हुँदैन । यसलाई साँच्चिकै व्यवहारमा उतार्न सक्नुपर्छ । त्यसका लागि हामीले घरबाटै यसको अभ्यासको थालनी गर्नुपर्छ ।

मीना भट्टराई, फाल्गुन २५, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

सम्मानकी पात्र नारी

‘जहाँ नारीको पूजा हुन्छ, त्यहाँ देवता पनि खुसी हुन्छन्’

यमुना अर्याल, फाल्गुन २२, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --