विचार

विश्व महिला सम्मेलन र समानताको सवाल

चौथो विश्व महिला सम्मेलन भएको २५ वर्षपछि संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्यालय अमेरिकाको न्युयोर्कमा पाँचौ सम्मेलन गर्ने तयारी थियो । तर ‘कोरोना भाइरस आतंक’का कारण सम्मेलन अनिश्चित कालका लागि स्थगित भएको छ । यद्यपि सम्मेलनमा उठ्ने विषयबारे बहस जारी नै छ । सम्मेलनको मुख्य उद्देश्य ‘विश्वमा कसरी महिला–पुरुषबीच समानता कायम गर्न सकिन्छ ?’ भन्ने बहस गर्नु थियो । रोजगार महिलाको तलब वृद्धिसँगै महिलाकै हातमा पारिश्रमिक पर्ने उपायको खोजी, महिला विकासको क्षेत्रमा प्रतिबद्धता जनाएका देशले गरेको प्रगति र चुनौतीबारे पनि सम्मेलनमा छलफल हुने बताइएको थियो । अहिले स्थगित भए पनि ढिलो–चाँडो पाँचौ महिला सम्मेलन हुनेछ । पाँचौ सम्मेलनबारे बहस गर्नुपूर्व महिला सम्मेलन सुरु हुनुको कारण, इतिहास र प्रभावबारे बुझ्न आवश्यक हुन्छ ।सन् १९४६ मा स्थापना भएको महिलाको स्थितिसम्बन्धी आयोग (Commission on the Status of Women) ले विश्वव्यापीरुपमा महिलाको स्थिति अध्ययन गर्ने निर्णय गर्‍यो । जसका लागि विश्व महिला सम्मेलन आयोजना गर्ने नीतिअनुसार सन् १९७५ मा पहिलो सम्मेलन सम्पन्न भयो । मेक्सिकोमा आयोजित पहिलो सम्मेलनले महिलाको विकास र समानताका लागि चेतना जागरणमा सहयोग पुर्‍याएको निष्कर्ष निकालियो । सम्मेलनले ‘सहभागी प्रत्येक राष्ट्रले नारी विकास कार्य–योजना संचालन गर्न आ–अफनो देशको आवश्यकता र मागका आधारमा राष्ट्रिय कार्ययोजना तर्जुमा गरी योजनावद्धरुपमा सरकारी तथा गैरसकारी क्षेत्रबाट कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने’ निर्णय गरेको थियो ।सन् १९८० मा कोपेन हेगनमा आयोजित दोस्रो सम्मेलनले महिला सञ्जालको आवश्यकता महसुस गर्‍यो । सन् १९८५ मा नैरोविमा आयोजित तेस्रो सम्मेलनले महिलालाई विकासको मूलधारमा समावेश गर्ने निर्णय गर्‍यो ।सन् १९९५ मा चीनको बेइजिङमा आयोजित चौथो विश्व महिला सम्मेलनमा नेपालले पनि सहभागी हुने अवसर पायो । जसकारण नेपालमा महिलाका मुद्दाबारे बहस हुनथाल्यो । महिला आन्दोलनलाई उक्त सम्मेलनले निकै ठूलो सहयोग गर्‍यो । जुन सम्मेलनमा सहभागी नेपालसहित १९८ देशले महिलालाई निर्णायक तहमा उपस्थिति गराउने र हिंसामुक्त समाज निर्माण गर्नेलगायत मुद्दामा प्रतिवद्धता जनाएका थिए । उक्त सम्मेलनमा विश्वभरबाट करिब ३० हजार महिलाको सहभागिता थियो ।सम्मेलनको प्रभावस्वरुप नेपालमा महिला मन्त्रालय स्थापना भयो । राज्यका हरेक तहमा महिलाको सहभागिताबारे कुरा उठ्न थाल्यो । परिणामत: अहिले संसदमा ३३ प्रतिशत र स्थानीय तहमा ४० प्रतिशत महिलाको सहभागिता छ । तर महिलाको क्षमता विकासमा राज्यका कुनै तहले यथेष्ट बजेट छुट्याएका छैनन् । जसकारण महिलामा जुन गतिका साथ विकास हुनुपथ्र्यो, हुन सकेको छैन । विगतका सम्मेलनमा महिलाको मूल समस्या के हो ? भन्नेबारे व्यापक छलफल भएको थियो । एसिया, अफ्रिका, ल्याटिन अमेरिका क्षेत्रका महिलाले राजनीतिक सहभागिताबारे बढी कुरा उठाएका थिए भने कतिपयले शिक्षा, स्वास्थ्य र अन्य सामाजिक रुपमा समानताको आवाज उठाएका थिए । चौथो सम्मेलनले विकासाोन्मुख देशमा मातृ–शिशु, परिवार नियोजन र महिला स्वास्थ्य मात्र महिलाका मुद्दा नभएर, जातीय शोषण, भेदभाव, विकास, वातावरण तथा अर्थनीति पनि महिला आन्दोलनको मुद्दा हुनुपर्छ भन्नेमा जोड दिएको थियो ।सम्मेलनपछि पनि प्रभाव र उपलब्धीबारे पटक–पटक छलफल भयो । योजनाको पुनर्मूल्यांक भयो । महिलाका मुद्दा पहिचान भयो । महिलाको विकासका लागि गरिबी, शिक्षा, महिलाविरुद्ध हुने हिंसा, सञ्चारमाध्यममार्फत महिलाका योगदान सार्वजनिक गर्ने, बालिका विकास र द्वन्द्वपीडित महिलालगायत विषयलाई केन्द्रमा राखियो । अहिले महिला सशक्तिकरण र दीगो विकासबीचको सम्बन्धबारे कुरा उठिरहेकोछ ।अहिले विश्वका करिब एकतिहाई महिला कृषि पेसामा आवद्ध छन् । नेपालका करिब ६० प्रतिशत महिला कृषिकर्म गरेरै जीवन धानिरहेका छन् । यसको अर्थ विश्वभरका महिला दीगो विकाससँग जोडिएका छन् । कृषिमा आवद्ध हुनु भनेको उत्पादन, वातावरण र अर्थोपार्जनमा सहयोग गर्नु हो । यस विषयमा पनि अहिले बहस–छलफल भइरहेको छ । तर, आ–आफ्ना देशका महिलाको पछिल्लो स्थितिको प्रतिवेदन बोकेर पाँचौं सम्मेलनमा जान तयार भएकाहरू रोकिएका छन् । कोरोना भाइरसका कारण अहिले स्थगित भए पनि निकट भविष्यमै सम्मेलन हुने आँकलन गर्न सकिन्छ ।सम्मेलन जहिले भए पनि महिलाका मुद्दा भने निश्चित छन् । मूलत: समानता नै महिलाको मुख्य मुद्दा हो । नेपालमा महिला–पुरुष समानताका लागि भएका केही प्रयास सकारात्मक छन् । तर पर्याप्त छैन । राज्यका हरेक तहमा ३३ प्रतिशत महिलाको सहभागिता हुनैपर्ने नीतिले महिला विकासमा सहयोग गरेको छ । तर आरक्षण केही समयका लागि मात्रै हो । त्यसैले क्षमता विकाससँगै महिलाको चेतनास्तर उकास्ने दूरगामी कार्यक्रमको खाँचो छ । 

प्रतिभा सुवेदी, चैत्र १२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पुस्ता समानता:  आजको आवश्यकता

युवाहरूबीचमा वर्गीय, लैंगिक, जातीय, भेगीय अथवा धार्मिक कारण देखाएर गरिने विभेदहरूले युवाहरूबीच नै असमानता र मनमुटाव आउन सक्ने र हिंसासमेत हुन सक्ने हुँदा पारिवारिक चालचलन र औपचारिक शिक्षामा समानता र स्वीकार्यताका बारेमा व्यावहारिक ज्ञान, सोच र शैलीको विकास गर्नु जरुरी देखिन्छ ।

यमुना घले, चैत्र ६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

धूमधाम विवाह कि जीवन ?

सम्बन्धमा शरीरसम्म पुग्न प्रेममा कति डुब्नुपर्छ ? प्रेमले कति यात्रा तय गरेपछि शरीर भेटाउँछ ? सिउँदोमा सिन्दूर भरेकै आधारमा कसैको शरीरमाथि आफ्नो हक स्थापित भएको दाबी के–कति कारणले पुग्छ ? शरीरसम्म पुग्न यस्तो दाबी गर्नेहरूले पहिला मनसम्म पुग्न के–कति कसरत गरेका हुन्छन् ? 

सविता विमली, फाल्गुन १८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कहालीलाग्दो छाउपडी

 मानिसभित्रको सबैभन्दा ठूलो ‘डर’ धर्म र देवता हो । धर्मसागै जोडेर समाजले महिलामा हुने नियमित जैविक प्रकृयालाई पाप र अपवित्र बनाइदियो र महिलामाथि हिंसा र कष्टको भारी बोकाइदियो ।

रामेश्वरी पन्त, माघ २, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

निर्मलाले न्याय नपाउने नै हुन् त ?

जुन कुरा समाज र राष्ट्र विकासमा बाधक छन्, जनताको स्वतन्त्र जीवनका लागि आवश्यक छन् र राष्ट्र र राजनेता, प्रशासनबाट ती कुरालाई प्राथमिकतामा राखिँदैन तब अभियान सुरु हुन्छन् नागरिकहरूबाट । जुन अभियान नागरिकहरूबाट सुरुवात हुन्छन् ती असफल हुने कुनै पनि कारण हुँदैन । नागरिक शक्ति यस्तो शक्ति हो, यस्तो ऊर्जा हो जसले जस्तोसुकै शक्तिलाई परास्त गरेका उदाहरण सबैका सामु छर्लड्ड छन् ।  

डा. नम्रता पाण्डे, पुस ३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

दाम्पत्य जीवनमा प्रभाव पार्ने कुराहरू

दम्पतीले आफ्नो जीवनसाथीप्रति भित्री ह्दयदेखि प्रेम गर्नुका साथै परस्परमा सन्तुष्ट रहनुपर्छ । यदि कहीँ गल्ती हुन गए पनि दुवैले यो अस्वाभाविक होइन भन्ने सोची हलुका किसिमले लिनुपर्छ । आपसी गुण र दोषहरूलाई स्वाभाविक मानेको खण्डमा दाम्पत्य जीवनमा प्रगाढता आउँछ भने यो सफल दाम्पत्य जीवनका लागि अत्यावश्यक पाइला पनि हो ।

त्रिचन्द्र प्रतीक्षा, मंसिर २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रदर्शन होईन मानवता प्रकट गरौं

हामीमा जबसम्म आर्थिक रूपमा समानता हुँदैन तबसम्म एकले अर्कालाई सहयोग गर्नु हाम्रो मानवता हो । हामीमा सेवाको भावना भए पनि सबै आर्थिक रूपले सम्पन्न त छैनौं जो हरेक ठाउँमा पैसाले सहयोग गर्ने तर कतिपय यस्ता ठाउँ छन् जहाँ हामीले पैसाले मात्र होइन पवित्र भावनाले सहयोग गर्न सक्छौं ।      

कविता शर्मा, मंसिर १८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

यौन तथा प्रजनन् अधिकार 

सरकारले महिला कर्मचारीलाई दुई महिना प्रसूति बिदा दिने गरेको छ । निजामती सेवा ऐनले महिला कर्मचारीलाई सेवा अवधिमा दुई पटकसम्म अगाडि वा पछाडि गरी दुई महिना प्रसूति बिदा दिने व्यवस्था मिलाएको छ । प्रसूतिका बेला अगाडि वा पछाडि दिने दुई महिनाको बिदा पर्याप्त नभए पनि यसले महिला कर्मचारीहरुलाई केही भए पनि राहत प्रदान गरेको छ । 

पदमराज जोशी, मंसिर १६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मंसिरजस्तै मान्छे 

विवाहको महिना उमेर पुगेका छोराछोरी घरमा छन् भने सबैले जिस्काउन थाल्छन् । दसैं–तिहारमा आशीर्वाद दिँदा पनि यो मंसिर चाहिँ नकटाउने है अर्को साल आशीर्वाद जोडीलाई नै दिन पाइयोस्– आफन्त तथा इष्टमित्रहरूबाट सुन्न पाइन्छ्र । विवाह बन्धनमा बाँधिएर धेरै मन एक हुन्छन् । 

कविता शर्मा, मंसिर १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

महिलालाई  सफल बनाउने गुण

भनिन्छ पनि संसारमा त्यो व्यक्ति धनी हो जसका धेरै शुभचिन्तक मित्रहरू हुन्छन् तर धेरै हुनुभन्दा पनि गुणात्मक र अप्ठ्यारो पर्दा वास्तवमै सहयोग गर्ने मित्रको पहिचान गर्न सक्नुपर्छ । आफू पनि तिनैमध्ये आफ्ना मित्रलाई दु:ख, आपत् परेका बेलामा सहयोग गर्न तत्पर छु भन्ने संकल्पसहित प्रस्तुत हुन सक्नुपर्छ । 

डा. नम्रता पाण्डे, कार्तिक २०, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बुवाको मुहारमा खुसी हेर्ने दिन

वर्षभरि व्यक्त हुन नसकेका हाम्रा भावना त्यस दिन बुवाका नाममा कविता बनेर निस्कन्छन् । सबैको हृदयबाट प्रेमरूपी, श्रद्धारूपी र भक्तिरूपी उद्गारहरू व्यक्त हुन्छन् । बुवा सधैं हाम्रा लागि खुल्ला आकाश भए जहाँ उनले आफ्ना सन्तानलाई पन्छीसरह खुल्ला, स्वतन्त्र, आनन्दित एवं सुखी जीवनको कामना गरे । 

डा. नम्रता पाण्डे, भाद्र १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --