अर्थतन्त्र

बालबालिकाका लागि  अर्थ व्यवस्थापन

बालबालिकालाई पैसा कहाँबाट अनि कसरी आउँछ थाहा हुँदैन् । यसका लागि धेरै मेहनत र पसिना बगाउनुपर्छ । महिना नसकिँदै पैसा सकियो भने पनि उनीहरूलाई कुनै दिक्दारी हुँदैन, मागको थाक लगाउन पाए पुग्छ । अभिभावकको पैसा सकिइसक्दा पनि उनीहरूको माग सकिँदैन । तसर्थ अर्थ व्यवस्थापनको सीप आफूसँग सुरक्षित राख्नु आवश्यक छ । बालबालिकालाई समयमै पैसाको महत्व बोध गराउनु जरुरी छ ।    बालबालिकाको शिक्षाका क्रममा दुईवटा कुरामा गम्भीर ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ । पहिलो अवलोकन (अब्जरभेसन), दोस्रो दोहोर्‍याउनु (रिपिटेसन) । जे सिकाउन खोजिन्छ त्यसमा यी दुवै कुरा समावेश गर्नु अत्यावश्यक हुन्छ ।    अर्थ व्यवस्थापनको सुरुवात यतिबेलादेखि नै गर्न सकिन्छ । जब बालबालिका गणना (काउन्टिङ) गर्न सक्ने हुन्छन् । खेलाउँदा पनि कम वा बढी पैसाबीचको फरक तथा त्यसको मूल्य र महत्व सिकाउन सकिन्छ ।  काल्पनिक पसल बनाई बालबालिकाहरूलाई सपिङ गर्न सिकाउन सकिन्छ । यसबाट बालबालिकालाई विभिन्न आवश्यकताका सामानका बारेमा जानकारी हुन्छ भने उनीहरूको ज्ञानको दायरा पनि फराकिलो हुँदै जान्छ । त्यसका अतिरिक्त उनीहरूलाई धेरै र थोरै पैसाबीचको भिन्नता पनि थाहा हुँदै जान्छ ।    बालबालिकाको हातबाट घरका हरेक सदस्यलाई सिक्का दिन लगाउनुपर्छ ताकि उनीहरूलाई थाहा होस् पैसा भन्ने कुरा आफ्ना लागि मात्र होइन । यसो गर्दा उनीहरू अरुका आवश्यकताका बारेमा पनि थाहा पाउन सक्ने हुन्छन् ।    ठूला बालबालिकालाई पकेट मनी दिन नभुलौं । यसले उनीहरूलाई आत्मनिर्भर बन्न सिकाउँछ । यद्यपि यसो भन्दैमा उनीहरूलाई बढी स्वतन्त्रता दिनुहुँदैन । उनीहरू कसरी र केका लागि पैसा खर्चन्छन् निगरानी राख्नुपर्छ । साना छन् भने साप्ताहिक रूपमा र अलि ठूला भएपछि मासिक रूपमा पकेट मनी दिनु उपयुक्त हुन्छ ।    अलि ठूला बालबालिकालाई सपिङमा सँगै लिएर जानुपर्छ ताकि उनीहरूले सिकून्–कुनै ठूलो सामान खरिद गर्दा लेबल, त्यसको मूल्य र गुणस्तरका बारेमा अभिभावकले कसरी जानकारी लिन्छन् र त्यसको कति मूल्य तिर्छन् । यसबाट उनीहरूले पैसाको मूल्य आँकलन गर्न सक्छन् ।    आम्दानी धेरै होस् वा थोरै बचत गर्न सिक्नुपर्छ । नगद बचत घरको नियमभित्र राख्नुपर्छ ।    शिशुलाई खर्च र फजुल खर्चबीचको अन्तर बुझाउनुपर्छ । आवश्यकता र रुचिका सामानका बारेमा पनि उनीहरूलाई जानकारी दिनुपर्छ । कहिलेकाहीँ मनोरञ्जन र रुचिका वस्तु मात्र खरिद गर्नु पनि अनुचित होइन तर यसैलाई बानी बनाउनु भने हुँदैन् ।    पकेट मनी पाउनेबित्तिकै तुरुन्त खर्च गर्नुको साटो नियमित बजेट तालिका बनाउन सिकाउनुपर्छ । जसबाट बालबालिकालाई सही ढंगले खर्च गर्ने तरिका बोध हुन्छ भने उनीहरूले धैर्य गर्न पनि सिक्दै जान्छन् ।    बालबालिकाको छुट्टै बैंक खाता खोल्न सकिन्छ । त्यसमा उनीहरूलाई वर्थ डे वा अन्य विशेष समारोहमा प्राप्त हुने स–साना रकम बचत गरिदिन सकिन्छ ।    घरेलु बजेटभित्र जसरी विभिन्न विषयमा खर्च तोकिन्छ त्यसैगरी बालबालिकाका लागि बजेट प्लानिङ गर्दा पनि उनीहरूको आवश्यकता, साथीभाइ तथा आफ्नो हैसियतलाई ध्यानमा राख्दै योजना बनाइदिनुपर्छ ।    खर्चको हिसाब–किताबको एउटा छुट्टै डायरी बनाउनुपर्छ ताकि बालबालिकाको समेत हिसाब–किताब राख्न सकियोस् ।    बालबालिकालाई कुनै सामान किन्न पठाउँदा सामानको बिल तथा हिसाब–किताब पनि मगाउनुपर्छ ।    महिनाको एक गते महिनाभरको खर्चको हिसाब–किताब गर्ने बेला बालबालिकालाई अगाडि बसाएर अनुमानित खर्च र कुल खर्चको विवरण छुट्टाछुट्टै खाममा राखिदिनुपर्छ । यसले गर्दा उनीहरूले सबै एकैपटक खर्च गर्नुको साटो एकपटक सोचेर मात्र खर्च गर्छन् भने उनीहरूलाई आम्दानी र खर्चका बारेमा जानकारी हुनथाल्छ । यसले गर्दा पकेट मनी सोचेर मात्र खर्च गर्ने बानी बस्छ ।     मासिक खर्च विवरण बनाउँदा के कुरामा ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ भने कुन खर्च महत्वपूर्ण छ र कुनलाई पछि सार्न मिल्छ । किनभने कुनै खर्च अत्यावश्यक हुन्छ भने कुनैमा अहिले खर्च नगर्दा पनि फरक पर्दैन ।    पकेट मनी दिँदैमा बालबालिकाले मनलाग्दो खर्च गर्छन् भन्ने हुँदैन । यसले उनीहरूलाई पाठसमेत सिकाइरहेको हुन्छ ।    गल्तीको सजाय स्वरूप कुनै पनि हालतमा पकेट मनी कटौती गर्नुहुँदैन । यसको नकारात्मक असर पर्छ र उनीहरूको भावनामा ठेस पुग्छ ।    हरेक चीजमा खर्चका लागि एउटा निश्चित सीमा तोकिदिनुपर्छ । बढी महँगा पहिरन किन्न खोजे सचेत गराउनुपर्छ ।–    कुनै पनि काम अह्राउँदा पैसा दिने लोभ देखाउनुहुँदैन ।–    कटौती वा बजेट सीमालाई बालबालिकामा मात्र होइन आफूमा पनि लागू गर्नुपर्छ ताकि उनीहरूले गर्वका साथ भनून् कि यो महिना हाम्रो जुत्ताको साटो तपाईंको चप्पल आओस् ।–    सबैभन्दा जरुरी कुरा आफ्ना बालबालिकाबाट जस्तो अपेक्षा राखिन्छ त्यसमा आफू पनि खरो उत्रनुपर्छ । अर्थ व्यवस्थापन निकै महत्वपूर्ण कुरा हो । आय तथा खर्चका बीच सन्तुलन राख्नु नै अर्थ व्यवस्थापन हो । 

नारी संवाददाता , फाल्गुन ११, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

क्रेज कौसी खेतीको

कौसी खेती भनेको घरको छतमा गमलामा तरकारी तथा फलफूल रोपेर गरिने खेती हो । बढ्दो सहरीकरणका कारण कृषि क्षेत्र विस्थापित हुँदै गएको अवस्था छ । कृषि योग्य जमिनको कमीले पनि घरको छतदेखि खाली ठाउँमा आवश्यकतानुसार खेती गर्ने चलन बढ्दै गएको छ ।

नारी संवाददाता , माघ ९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अनलाइन  सपिङ

डेक्सटप र ल्यापटप कम्प्युटरद्वारा हुने सबै काम मोबाइल फोनबाटै सम्भव छ तर स्मार्टफोनलगायतका हरेक मोबाइल सेट एन्टी भाइरसमुक्त हुँदैनन् ।

नारी संवाददाता , पुस १२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

मौसमको तरकारी खाए विषादीबाट जोगिन सकिन्छ

बेमौसमी तरकारी तथा फलफूल खानु हुँदैन । त्यसमा विषादीको मात्रा अत्यधिक हुन्छ । मौसमी तरकारी खाँदा विषादीबाट धेरै हदसम्म जोगिन सकिन्छ । भान्सामा आएका तरकारीलाई नुनपानीमा डुबाउँदा त्यसमा भएको विषादी कम गर्न सकिन्छ । तरकारी फ्रिजमा राखी पखालेर खाँदा पनि त्यसमा भएको विषादीको प्रभाव कम हुन्छ । सबैभन्दा राम्रो उपाय अर्गानिक तरकारी उत्पादन गर्नु हो । 

नारी संवाददाता , मंसिर १, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

विषादी प्रयोग गर्दा ख्याल राख्नुहोस्

प्रयोग भएका ९५ प्रतिशतभन्दा बढी विषादीले मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा विभिन्न समस्या सिर्जना गरेको छ । मौरीको संख्यामा कमी ल्याउन खेत–बारीमा प्रयोग गरिएका विषादी प्रमुख कारक रहेको प्रमाणित भैसकेको छ जसका कारण बाली–बिरुवामा हने परागसेचन प्रक्रियामा कमी आएर कृषि उत्पादनमा कमी हुन्छ ।

सुवर्णप्रभा गुरागाई, कार्तिक २८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बवन्डर विषादीको

नेपालका विभिन्न स्थानमा खपत हुने विषादीमध्ये ९२ प्रतिशत तरकारीमा मात्र प्रयोग हुने गरेको तथ्य हालसालै सार्वजनिक भएको छ । त्यसले उपभोक्ताको स्वास्थ्य कतिसम्म जोखिममा छ भन्ने कुरा देखाउँछ । नेपालमा खपत हुने विषादीमध्ये ८ प्रतिशत मात्र खाद्यान्न बालीमा उपयोग हुन्छ । बाँकी ९२ प्रतिशत गोलभेंडा, काउली, भान्टा, खरबुजा आदि दैनिक उपभोग्य तरकारी उत्पादनमा प्रयोग हुने कृषि विकास मन्त्रालय मातहतको बाली संरक्षण निर्देशनालयले जनाएको छ ।

लक्ष्मी भण्डारी थापा, कार्तिक २६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

अर्थ बजारमा महिला

अर्थ बजारमा महिला नेपालका बैंक, फाइनान्स, सहकारी, सेयर, बीमा, लघुवित्त आदि क्षेत्रमा महिला उपस्थिति बढिरहेको तथ्यांकहरूले देखाउँछन् । त्यति मात्र होइन ग्रामीण क्षेत्रमा समेत स–साना आमा समूह गठन गरी लघुवित्तीय कारोबार बढाउने क्रम पनि तीव्र हुँदै गएको छ ।

नारी संवाददाता , कार्तिक २५, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बिमामा महिला

बिमाले जीवनरक्षा र सवारी साधनको सुरक्षा मात्र होइन मृत्युपर्यन्त परिवारजनलाई रकम उपलब्ध गराउनुका साथै अन्य सेवा पनि उपलब्ध गराउँछ तर त्यो पोलिसीको प्रकारमा निर्भर रहन्छ । बिमाका लागि आयस्रोत प्रमुख विषय हो भने इच्छाशक्ति र आँट अर्को महत्वपूर्ण कुरा हो । 

लक्ष्मी भण्डारी थापा, जेष्ठ ३२, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पैसा लगानी  पैसै आम्दानी

बैंकमा थोरै पैसा झिक्न र राख्न मिल्दैन तर यहाँ भने सहज हुन्छ । आवश्यक पर्दा पैसा लिन आफै धाउनु नपर्दा पनि उनी सहकारीलाई नै सजिलो मान्छिन् । संकलनकर्ताहरू आफै पैसा लिन आउँछन् र चेकमा साइन गरिदिएपछि चाहिएको पैसा घरमै ल्याइदिन्छन् ।

प्रकृती दाहाल, फाल्गुन २४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

क्रेडिट कार्डसँग जोडिएका केही गलत तथ्य

कार्ड हरायो भने पनि सहज तरिकाले ब्लक गर्न सकिन्छ । कुनै चोरी–डकैती वा धोका दिने व्यक्तिका लागि पनि यो कार्डको अनलाइन प्रयोग कठिन छ । यसका लागि एकपटक प्रयोग गर्न सकिने खालको पासवर्डको आवश्यकता पर्छ । बैंकले तुरुन्तै क्रेडिट कार्ड बोक्ने व्यक्तिको मोबाइलमा म्यासेज पठाइहाल्छ । ट्रन्जेक्सन पूरा गर्न सेक्युरिटी कोडसमेत चाहिन्छ ।

नारी संवाददाता , मंसिर २०, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पैसासँगको दैनिकी

अहिले वित्तीय क्षेत्रमा महिलाहरूको सहभागिता बढ्दै गएको छ । वित्तीय क्षेत्रमा राम्रो पारिश्रमिकका साथै सामाजिक प्रतिष्ठासमेत हुुुने भएकाले पनि यो महिलाहरूको रोजाइको क्षेत्र भएको छ । वित्तीय क्षेत्रलाई करियर बनाउने राम्रो प्लेटफर्मका रूपमा समेत लिइन्छ ।

प्रकृति दाहाल, कार्तिक २८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --