अध्यात्म

पुसमा सूर्य पूजन

नेपाली लोक जीवनमा पुसको आइतबार सूर्यको पूजा गर्ने परम्परा छ । त्यसो त धार्मिक, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक र आयुुर्वेदिक दृष्टिमा सूर्यको आफ्नै महत्व छ । पौराणिक मतानुसार सातवटा घोडामाथि सवार रहेका सूर्य अनन्य प्रकाशका स्रोत हुन् । जसको माध्यमबाट संसारको पालनपोषण हुन्छ । सांस्कृतिक दृष्टिमा सूर्यको उपासना गर्ने परम्परा धेरै पहिलेदेखि चलिआएको हो । यस्तो परम्परा विश्वका अन्य मुलुकमा पनि चलेको पाइन्छ ।वैज्ञानिक दृष्टिमा सौर्यमण्डलमा सूर्यको विशेष स्थान र महत्व छ । सूर्यविनाको सृष्टि असम्भव  र कल्पना पनि गर्न सकिँदैन । त्यस्तै, आयुर्वेद र आधुनिक चिकित्सा विज्ञानले सूर्यको किरणलाई औषधीय गुणका रूपमा उल्लेख गरेको छ । यो तथ्य अमेरिकी चिकित्सक एडबिन वैविटले धेरै पहिले प्रमाणित गरेका थिए । उनले सूर्यचिकित्सा पद्धतिलाई लाभदायी उपचार पद्धतिका रूपमा प्रस्तुत गरे । यसले अन्य चिकित्सा पद्धतिले जस्तो हानी नपु¥याउने हुँदा यो बढी लाभदायक र प्रभावकारी छ । आयुर्वेदमा चरकले पनि यसको महत्वलाई स्पष्ट पारेका छन् । भगवान् सूर्यनारायणको पूजा गर्नुको मुख्य कारण भनेको सूर्यलाई सृष्टिको प्रारम्भदेखि नै प्रमुख शक्तिको स्रोतका रूपमा लिनु पनि हो ।पुस महिनामा पाँचवटा आइतबार परेमा त्यो सूर्यपूजाका दृष्टिले अत्यन्त लाभदायक र सार्थक  मानिन्छ । सूर्योपासकहरू यसलाई विश्वको आत्मा, सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको मूल आधार र प्राणतत्वका रूपमा पनि लिन्छन् । पञ्चमहाभूतका रूपमा रहेका पृथ्वी, जल, तेज, वायु र आकाशको सञ्चालनमा सूर्यको नै अग्रणी र महत्वपूर्ण स्थान रहेको पाइन्छ ।पुसमा गरिने सूर्यपूजाको आफ्नै परम्परा छ ।सूर्यको पूजा मध्याह्न कालमा विधिअनुसार गरिन्छ । तामाको थालीमा बाह्रवटा विष्णुका प्रतिमूर्ति स्थापना गरी सूर्यको पूजापछि सूर्यलाई करवीरको पात चढाइन्छ । यहा“ बाह्र विष्णुलाई बाह्र महिनाका रूपमा लिइन्छ । हाम्रा बाह्र महिना र बाह्र राशिको नाम पनि सूर्यसँगै जोडिएको पाइन्छ । पूजाका अवसरमा मधुसूदन, त्रिविक्रम, वामन, श्रीधर, ह्षीकेश, पद्मनाभ, दामोदर, केशव, नारायण, माधव, गोविन्द, विष्णु नाम गरेका बाह्र प्रकाश शक्तिलाई स्थापना गरी सूर्यको पूजा गरिन्छ । पुसको सूर्यपूजामा बाह्रसूते बत्ती काटेर दीप प्रज्ज्वलन गरिन्छ । बाह्र सूर्यको नामोच्चारण गरी विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ । यस अवसरमा व्रतालुहरू एक छाक चोखो परिकार खान्छन् । व्रतको समयमा नुन खाइन्न । कोही कोही बाह्रवर्षसम्म पुसमा सूर्यको पूजा गरी व्रत बस्छन् । व्रतकोे अवधि बाह्रवर्ष पुगेपछि त्यसलाई विधिवत्रूपमा समापन गर्छन् । पहिलोपटक पुसको आइतबारको व्रत लिनका लागि पाँचवटा आइतबार पर्नु आवश्यक छ तर पहिलोपटक व्रत लिइसकेकाका लागि चारवटा आइतबार परे पनि व्रत बसेर सूर्यको उपासना र पूजा गर्न मिल्छ । निरोगी हुने, आँखाको तेज बढ्ने, स्मरणशक्ति बढ्ने, शरीरमा ऊर्जा प्राप्त हुने, रोगसँग लड्न सक्ने शक्ति प्राप्त हुने, कुनै पनि प्रकारको मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासका कारण सूर्यकोपूजा गरिन्छ ।ज्ञान, विज्ञान, धर्म एवं संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध जोडिएको सूर्य उपासनाको यो उत्सवलाई ऊर्जा वा शक्ति उपासनाका रूपमा पनि लिइन्छ । जसको अस्तित्वविना जीवन र जगत्को कुनै अस्तित्व नरहने हुँदा सूर्यपूजाको परम्पराविश्वमै चलेको पाइन्छ । यो व्रतले मानव जीवन र सम्पूर्ण चराचरसँग सूर्यको घनिष्ट सम्बन्ध रहेको पुष्टि हुन्छ ।   

सरस्वती ढुंगाना, पुस ४, २०७९

-- पुरै पढ्नुहोस् --

‘मोक्ष अन्तिम लक्ष्य’

पूजा त पहिलेदेखि नै गर्दै आएकी हूँ । पूजा गर्दै आएको सत्र वर्ष भइसक्यो । पुख्र्यौली पूजा हो यो । घरका सबै विदेशमा छन् । हजुरबुवा, बुवा त्यसपछि भाइको पालो थियो तर उसको नाम पारेर पूजा मैले नै गरिराखेकी थिएँ । हाल मेरै नाममा सारियो । महिलाले गर्नै नहुने भन्ने थियो कागजातमा चुनौती नै झेल्नुप¥यो अहिले रमाइलो छ ।

नारी संवाददाता , आश्विन २२, २०७८

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बालाचतुर्दशीमा पशुपतिनाथ

मार्गकृष्ण चतुर्दशी अर्थात् बालाचतुदर्शी शतबीज छर्ने पर्व हो । आज यो पर्व परेको छ । यो अवसरमा पशुपति क्षेत्रमा अधिराज्य भरका हजारौंं मानिसहरु भेला भएका छन् । यो पर्व नेपालीहरुको राष्ट्रिय पर्वको रुपमा विकसित भएको छ ।

नारी संवाददाता , मंसिर २८, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

तनाव ब्यबस्थापनका लागि योग चिकित्सा

सबैलाई योगबाट हुने शारीरिक लाभहरु को बारेमा त थाहा छ नै, योगको अभ्यासले मनोबैज्ञानिक लाभहरु पनि मिल्छ जसले कोटिसल हर्मोन लाई कम गर्दछ र तनाब ब्यबस्थापन मा सहयोग पुर्याउछ

नारी संवाददाता , आश्विन २५, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आज सूर्य ग्रहणः गर्भिणीले के गर्ने के नगर्ने ?

ग्रहण लागेका बेला धेरैले भगवानको नाम जपेर बस्छन् । प्रा. डा. वीणा पौड्यालका अनुसार ग्रहणको सूतक समय (सूर्य ग्रहण लाग्नु भन्दा १२ घन्टा अगाडि )देखि नै भोजन गर्न नहुने तथा पानी पनि पिउन नहुने चलन छ । बालक, वृद्धा र बिरामीले भने स्नान गरेर, दान गरेर सात्विक खाना खान सक्ने छुट छ ।

उपासना घिमिरे, असार ७, २०७७

-- पुरै पढ्नुहोस् --

शान्ति खोज्दै  तपोवन

ओशोको सन्देश एवं तपोवनको वातावरणले जीवन सरल एवं सहज बनाउने शोभिता सिंखडा बताउँछिन् । उनी ओशो तपोवनमा ६ महिना निरन्तर ध्यान गरेर बसेकी छिन् ।

प्रकृति दाहाल, पुस ८, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

एकादशीको उत्पत्ति

हिन्दूहरूले तुलसीलाई विष्णुको रूप मान्नुको एउटा कथा स्वस्थानी व्रत कथामा पढ्न पाइन्छ । कथाअनुसार–सत्य युगमा महादेव र राक्षसराज जालन्धरका बीच युद्ध हुन्छ । जालन्धरकी पत्नी वृन्दा पतिव्रता नारी भएकीले जालन्धरलाई कसैले पराजित गर्न नसक्ने वरदान पाएको कुरा थाहा पाएपछि महादेव भगवान् विष्णुको मद्दत माग्न जान्छन् ।

त्रिचन्द्र प्रतीक्षा, श्रावण १६, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हिन्दू संस्कारमा महिला सम्मान

व्यवहारमा अनेकौं विविधता पाइए पनि शास्त्रीय मर्यादाका दृष्टिले हिन्दू सामाजिक परम्परामा महिला सम्मानको सुदीर्घ परम्परा रहिआएको छ । पुरातन समाजमा महिलाहरू पूज्य थिए र आजसम्म पनि श्रीमतीबिना हिन्दूहरूको कुनै पनि धार्मिक संस्कार पूरा हुँदैन ।

दीपक दाहाल, आश्विन ४, २०७४

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आज देखि श्री स्वस्थानी व्रत प्रारम्भ

आज देखि श्री स्वस्थानी व्रत प्रारम्भ भएको छ । पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि सुरु हुने व्रत माघ शुक्ल पुर्णिमासम्म एक महिना जारी रहने छ ।

नारी संवाददाता , पुस २८, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

प्रमिलाले जितिन् ब्यूटिसिएन डिभा - २०१६ को ताज

ब्यूटिसिएन डिभा – २०१६ को ताज प्रमिला भण्डारीले हात पारेकी छिन् ।

नारी संवाददाता , भाद्र २७, २०७३

-- पुरै पढ्नुहोस् --

हिन्दु धर्ममा कलशको महत्व

हिन्दु धर्म धार्मिक पुजा पाठमा जलले भरिएको कलशको निकै महत्व रहन्छ । जलले भरिएको कलश मन्दिरमा सागरको प्रतिक मानिन्छ । साथै धार्मिक कर्मकाण्डको समयमा कलश अध्यात्मिक तथा सात्विक उर्जाको संग्रह पनि मानिन्छ ।

झरना नहर्की, आश्विन १९, २०७२

-- पुरै पढ्नुहोस् --