फूल बारी

बोन्साई कला

बोन्साई, शब्द सुन्नेबित्तिकै चिटिक्क परेको सानो रुख अथवा बोट–बिरुवाको प्रतिबिम्ब हाम्रो मनमा आउँछ । समय परिवर्तनसँगै घरभित्रको आन्तरिक सजावटमा मात्र नभएर घरको बाह्य सजावटमा पनि त्यत्तिकै रुचि बढेको पाइन्छ । घरको बाह्य सजावटमा परिवर्तन गर्नु भनेकै घरको बनावटमा परिमार्जन गर्नुका अतिरिक्त घरको बाहिरी भागमा रहेको बगैंचाको रूप परिवर्तन गर्नु पनि हो । ऋतुअनुसार ढकमक्क फुलेको फूलसँगै बोन्साई गरिएको बिरुवा सँगै राख्दा पनि बगैंचाको सुन्दरतामा सुनमा सुगन्ध थपिन्छ । बोन्साई शब्द जापानी भए पनि यो कला भने चीनबाट प्रारम्भ भएको मानिन्छ । लगभग ५ हजार वर्षअघि रुखलाई एक किसिमको कम गहिरो भाँडा अथवा कन्टेनरमा बोट–बिरुवालाई धेरै बढ्न नदिई पुड्को बनाई हुर्काउने चलन थियो, जसलाई त्यतिबेला पुन्साई भनेर चिनिन्थ्यो । गहिराइ कम भएको भाँडामा हुर्काइने भएकाले यसलाई ट्रे ल्यान्डस्केप भनेर जापानमा यसको सुरुवात १२ सय वर्षअघि गरिएको मानिन्छ । बोन्साईलाई बान्जाई पनि भनिन्थ्यो । जसको अर्थ हुन्थ्यो–गहिराइ कम भएको भाँडामा हुर्काइएको बिरूवा । बोन्साई कला विश्वभर फैलिएको पनि लगभग १ हजार वर्ष भैसकेको छ । बोन्साईको मुख्य अर्थ सानो अथवा होचो रूपमा प्रकृतिको प्रतिनिधित्व हो । बोन्साई होचा वंशानुगत अथवा आनुवंशिक रूपले पुड्का अथवा होचा रुखहरू भने होइनन् । वास्तवमा कुनै पनि रुखका प्रजाति बोन्साईका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । तैपनि स–साना पातहरू भएका रुख भएको खण्डमा अझ सुन्दर ढंगबाट बोन्साईको संरचना तयार पार्न सकिन्छ । मुख्यतः बोन्साई ४ फिट अथवा १ मिटरभन्दा होचो भएको नै राम्रो देखिन्छ । बोन्साई तयार पार्दा सर्वप्रथम स्वस्थ रूपमा हुर्किएको बोट–बिरुवाको सरसफाइ गरिन्छ । सरसफाइपछि बोन्साई गरिने बोट–बिरुवालाई कस्तो रूप र आकारमा ढाल्ने हो, त्यसको स्केच बनाइन्छ र त्यही तयार पारिएको स्केचअनुरूप बोट–बिरुवाका अनावश्यक हाँगाहरू काटिन्छ अनि बाँकी रहेका हाँगाहरूलाई तारका माध्यमबाट ४५ डिग्री कोणमा टेढो पारेर मर्काइन्छ । यो प्रक्रियालाई उचगलष्लन तजभ दचबलअजभक अथवा हाँगालाई टेढो पार्ने प्रक्रिया भनिन्छ । यसरी आफ्नो इच्छाअनुसार तथा रुखको बनोटअनुरूप आवश्यक पर्ने सबै टेढो पारिएका हाँगालाई तारको माध्यमबाट बंग्याएर बाँधिन्छ । जसलाई धष्चष्लन तजभ दचबलअजभक भनिन्छ । यसरी बाँधिएका हाँगालाई पुनः एकपटक राम्रो आकारमा मिलाइन्छ, जसलाई कजबउष्लन तजभ दचबलअजभक भनिन्छ । यसो गर्दा तारले रुखका हाँगालाई बिगारेको अथवा च्यापेको छ कि छैन राम्रोसँग चेक गर्नुपर्छ । हाँगाको काम सकिएपछि रुखका जराहरू सफा गर्नुपर्छ । त्यसपछि जराको एक तिहाई भागलाई राम्रोसँग मिलाएर काटिन्छ । यसरी जरा काटिनाले बोन्साई गरिएको रुख अनावश्यक रूप र आकारमा बढ्न सक्दैन र सधै होचो रवा पुड्को रुखका रूपमा हुर्कदै जान्छ । यति गरिसकेपछि बोन्साई गरिएको रुख तयार हुन्छ । त्यसपछि यो बोन्साई गरिएको रुख रोप्न अलि उत्तानो परेको भाँडामा माटो हाल्नुपर्छ । रुख रोप्दा भने भाँडाको बीचमा नरोपी अथवा बीचको केन्द्र बिन्दुबाट अलि पर दायाँ अथवा बायाँतिर रोप्दा बोन्साई अझ सुन्दर देखिन्छ । यति गरेपछि भाँडाभरि माटो हालेर पुरिन्छ । जुनसुकै समयमा बोन्साई गर्न मिले पनि चैतदेखि असोज महिनासम्मलाई बोन्साई गर्ने अनुकूल र उत्तम मौसम मानिन्छ । जति नै ठूलो जातको रुख भए पनि बोन्साई गरिएका रुखहरू साना, पुड्का र हलुका हुने भएकाले सजिलैसँग यता–उता सार्न सकिन्छ । बोन्साई गरिएका रुखहरू निकै लोभलाग्दा र मनमोहक देखिन्छन् । स–साना रुखमा झपक्कै फुलेका फूल र लटरम्मै फलेका फलले कसको मन नलोभ्याउलान् र ? सानो भएर पनि सबैलाई खुसी पार्न सक्नु नै यसको विशेषता हो ।

लक्ष्मी खड्का, आर्किटेक्टअसार २९, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

पुष्प मेला 

काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा चैतको पहिलो हप्ता तीन दिने पुष्प मेला आयोजित गरियो । ‘स्वच्छ वातावरण तथा आर्थिक समृद्धिका लागि पुष्प व्यवसाय’ भन्ने नाराका साथ संचालित उक्त मेलाको आयोजना नेपाल फ्लोरिकल्चर एसोसिएसन अफ नेपाल तथा प्रदेश नम्बर–३ को कृषि, भूमि तथा सहकारी मन्क्रालयले संयुत्त रूपमा गरेका थिए ।

नारी संवाददाता , वैशाख १३, २०७६

-- पुरै पढ्नुहोस् --

आकर्षक बगैंचाका लागि

सूर्यको किरण कुन ठाउँबाट आउँछ, त्यसमा ध्यान दिई आवश्यक जानकारी लिएर मात्र बिरुवा रोप्नु उचित हुन्छ । विशेषगरी बगैंचा निर्माणका लागि पहिले नै योजना तयार गर्नुपर्छ । योजना बनाउनुपूर्व बगैंचा निर्माण गर्ने खाली स्थान कति छ जानकारी राख्नुपर्छ । हरियालीले मनमा शान्तिको अनुभूति गराउँछ । 

आस्था विष्ट, सिम्प्ली जोयचैत्र २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

चिटिक्क सकुलेन्ट प्लान्ट

प्रकृतिसँग मानवीय सम्बन्ध टाढिँदै गएको छ । यद्यपि मानव शरीरका लागि बोट–बिरुवा, रुखहरू अत्यावश्यक छन् । सिमेन्टको बस्तीमा हराउँदै गएको अहिलेको पुस्ता चाहेर पनि ठूलो बगैंचा बनाएर बस्न सक्दैन । त्यसैले घरभित्र र बाहिर भएका खाली ठाउँहरूमा सकुलेन्ट प्लान्टहरू राखेर प्राकृतिक आनन्द लिन सकिन्छ ।

आस्था विष्ट, फाल्गुन ३०, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

बहुवर्षीय फूल एजेलिया

एजेलिया मुख्यत: दुई प्रकारको हुन्छ । पहिलो सदाबहार र अर्को पतझर वर्गमा पर्ने एजेलिया । अमेरिकन एजेलिया पतझर र एसियन एजेलिया सदाबहार हरियो प्रकृतिको हुन्छ्र । नेपालमा पट तथा गार्डेन प्रजातिको एजेलिया पाइन्छ तर पतझर वर्गको एजेलिया भने पाइँदैन ।

राजेन्द्र देवकोटा, कृषि विज्ञपुस १४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

फूल व्यवसाय र आत्मानिर्भरता

अहिले पनि करोडौँ रुपैयाँका फूल विदेशबाट आयात हुने गरेको छ । नेपालमा अहिले १ सय ४१ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूल खेती हुन्छ । फूल खेती तथा व्यवसायमा ४१ हजारभन्दा बढी व्यक्ति प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा आश्रित छन् ।

नारी संवाददाता , पुस ८, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

जाडो मौसम र फूल

यो मौसममा पिटुनिया, सुइट पी, विन्टर ज्यासमिन, क्यालेन्डुला, क्यामेलिया, असर्फी फूल, डेफोडिल, टुलिप आदि सप्रन्छन् । यी फूलले जाडो मौसमको वातावरणलाई रमणीय बनाउँछन् ।

नारी संवाददाता , मंसिर ९, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

फूलको मौसम

फूलका लागि जाडो तथा गर्मी मौसम दुवै उपयुक्त छन् । मौसमअनुसारका फूलका बिरुवा छनोट गर्नुपर्छ । कतिपय फूलका बीउ नेपालमै पाइन्छन् भने कतिपय बीउ भारतलगायत अन्य देशबाट आयात गरिन्छ । नेपालमा करिब ६ सय किसिमका फूल पाइने भए पनि चाडपर्वमा सयपत्री, गोदावरी तथा मखमली फूलको माग बढी हुन्छ ।

मीनबहादुर तामाङ, कार्तिक २१, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

भर्टिकल प्लान्टर

वातावरणमैत्री यो भर्टिकल प्लान्टर दिगो र टिकाउ पनि हुन्छ जसले घरको इन्टेरियर, बाहिरी भाग तथा बगैंचालाई अझ आकर्षक बनाउँछ । सानो घर, अपार्टमेन्ट वा हाउजिङमा बस्नेहरूका लागि ह्यनगिङ प्लान्टर एकदमै उपयुक्त मानिन्छ ।

राजेन्द्र देवकोटा, कृषि विशेषज्ञभाद्र १४, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

भवनभित्र फूल सजावट फ्लावर एरेजमेन्ट तथा इकेबाना

घरअगाडि ढकमक्क फुलेको फूलले सबैको मन लोभ्याउँछ । अझ मौसमी फूलले चाडपर्वको संकेत गर्दै मानिसको जीवन पनि प्रतिबिम्बित गर्छन् । हुरी–बतास, घाम–पानी केही नभनी निरन्तर मुस्कुराइरहने यी हरिया बोट–बिरुवा तथा फूलको सुन्दरताले आनन्दित तुल्याउँछन् । त्यसैले जतिसुकै सानो ठाउँ भए पनि मानिसले फूल रोप्ने ठाउँ छुट्याउँछन् ।

लक्ष्मी खड्का, इन्टेरियर डिजाइनरभाद्र १, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --

कौसीमै अर्गानिक तरकारी खेती

कौसी खेती घरको छतमा गमलामा तरकारी रोपेर गरिने खेती हो । परम्परागत तरिकाले गरिँदै आएको कौसी खेतीमा थोरै नयाँ प्रविधि प्रयोग गरी धेरै फाइदा लिन सकिन्छ । परम्परागत कौसी खेती गर्दा माटो वा सिमेन्टको गर्‍हौं गमला छतमा राखिन्थ्यो, जसमा धेरै तौल भएकाले घरलाई असर पर्ने, भूकम्प आउँदा खस्न सक्ने, हावाहुरीमा समस्या सिर्जना हुने सम्भावना हुन्थ्यो ।

नारी संवाददाता , असार २२, २०७५

-- पुरै पढ्नुहोस् --